|
De Gulden Snede (Sectio divina)
De gulden snede is een wiskundige weergave
van het bestaan in Gods schepping van:
- de zelfstandigheid van de menselijke geest,
- de verstandhouding met de heilige geest
- en hun eenheid door hun voortkomst
uit de goddelijke algeest.
Vijf diaseries over de verschillende aanzichten
van het voorkomen van de Gulden Snede:
Inleiding 30 dia's
Planten- en dierenrijk 39 dia's
Puya raimondii 16 dia's
De mens en kunstuitingen 34 dia's
Wiskunde en veelvlakken 32 dia's
Schoonheid
Naast de persoonlijke schoonheidsbeleving is er ook een algemeen geldende en een daarmee samenhangend algemeen geldend, kunstzinnig oordeel. In die algemene zin is schoonheid een zodanige verdeling van meerdere vormen, klanken of kleuren in een bepaald geheel, dat er een evenwichtige verhouding en samenhang tussen hen bestaat. Schoonheid is een zodanige samenhang tussen verschillende vormen, klanken of kleuren, dat zij samen een eenheid vormen binnen het grotere geheel; niet een van die vormen, klanken of kleuren valt uit de toon, voert de boventoon, is niet passend of verstoort de samenhang - de delen hangen met elkaar samen en vormen een eenheid.
Hangt die verhouding van vormen samen met de 'gulden snede', dan wordt zij, ook zonder dat men hier weet van heeft, door de meeste mensen als schoonheid ervaren. Bij een bepaalde verhouding van delen in een geheel richt de aandacht zich van nature op de plaats van de gulden snede; doordat door de afstand tussen de ogen het gezichtsveld de afmetingen van de gulden rechthoek heeft (de zijden verhouden zich als de gulden snede, zie Adrian Bejan, Constructal Law; www.constructal.org), is de gulden snede de geest van nature vertrouwd en daardoor wordt die ook opgemerkt.
De gulden snede
De gulden snede hangt samen met de reeks van de Italiaanse wiskundige Fibonacci en behoort tot de elementaire getaltheorie; de reeks wordt gevormd door: de som van de laatste twee getallen (0,1,1,2,3,5,8,13,21,34,55...) (bv. 3+5=8); de getallen verhouden zich ten slotte als de gulden snede (bv. 34:55=0,6181). Doordat deze verhouding algemeen voorkomt in de schepping (vooral in het plantenrijk) en door de ermee samenhangende algemene schoonheidsbeleving, verwijst deze naar de algemene oorsprong van zowel alle menselijke geesten als de schepping: de goddelijke algeest. Dit is de reden waarom de gulden snede ook de 'goddelijke snede' (sectio divina) wordt genoemd.
De gulden snede wordt meetkundig gevormd door een zodanige verdeling van een lijn (van bijvoorbeeld 1 meter) in twee delen, dat de verhouding tussen het kleine deel (b) en het grote deel (a) dezelfde is als de verhouding tussen het grote deel (a) en hun beider geheel, hun som (a + b); rekenkundig uitgedrukt:
b : a = a : (a + b)
Daar de som (a + b) gelijk is aan 1, is b : a = a. Bij de breuk die samenhangt met de gulden snede (b : a) is de noemer van de breuk (a) gelijk aan de uitkomst van de breuk (ook a). Er is slechts één breuk waarbij dat het geval is. Deze unieke breuk geeft de verhouding weer van de gulden snede; de uitkomst ervan is 0,6180… De breuk gaat door tot in het oneindige en het getal van de gulden snede wordt daardoor gekenmerkt door oneindigheid.
Het getal is algebraďsch (benaderend) te berekenen en de verdeling van een lijnstuk volgens de gulden snede is meetkundig te construeren. Alleen bij de drievoudigheid van de gulden snede is er een zodanige verhouding tussen de drie lijnstukken, dat er een innige samenhang tussen de delen en hun beider geheel bestaat.
Het denken is het vermogen waarmee de geest vormen kan scheppen in het eigen geestelijke licht en deze vormen in denkbeelden uit te drukken. Als het denken door wijsheid wordt gekenmerkt, dan zijn de denkbeelden niet alleen aannemelijk, maar getuigen zij ook van schoonheid. Het is aangenaam om naar de ontvouwing van wijze denkbeelden te luisteren, doordat zij schoonheid bezitten. De (uitgebreide) wiskunde die samenhangt met de gulden snede toont aan, dat de wijsheid van het wiskundige denken de achtergrond is van de als algemeen geldend ervaren schoonheidsnorm: de verhouding van de gulden snede. Deze is overal terug te vinden waar schoonheid in de verhouding van vormen, klanken en kleuren is waar te nemen - niet alleen in Gods schepping en in allerhande levensvormen in de natuur, maar ook in menselijke scheppingen, in de kunstvormen van een cultuur.
Klik hier voor een moderne toepassing van de gulden snede.
Drievoudigheid
Als een geheel in twee van elkaar verschillende delen wordt verdeeld, dan blijft de onderlinge samenhang tussen de drie zo gevormde zelfstandigheden bestaan, als de beide delen en het geheel zich verhouden als de gulden snede of de goddelijke verdeling. Alleen bij deze verdeling blijft in de delen ook het geheel tot uitdrukking komen; zij verwijzen namelijk door hun onderlinge verhouding naar hun beider oorspronkelijke eenheid. Onderdelen die samen in deze verhouding een geheel vormen, worden door schoonheid gekenmerkt.
Deze goddelijke verdeling vormt een drievoudigheid. Zij is een weergave van de verhouding tussen de drie spelers in het eeuwige en alomvattende ontwikkelingswerk dat Gods schepping heet: de algeest, de heilige geest en de algeestvonk, de menselijke geest. Als de menselijke geest door het streven naar zelfverwerkelijking en hereniging zijn juiste plaats inneemt, de plaats zoals die in de schepping is bedoeld, dan nemen zij er alle drie in de juiste verhouding aan deel, nemen zij op evenredige wijze de hun toekomende plaats in.
De algeest is als vadermoeder het geheel. De menselijke geest als Gods godenkind vormt het kleine deel. De heilige geest staat tussen beiden in als de tussengeest en heeft als het grote deel met beiden een evenredige verhouding (de gulden snede wordt ook de 'middelste evenredige' genoemd, aangezien het middelste lijnstuk de evenredigheid met het kleine lijnstuk en het geheel bepaalt). De heilige geest hoort zowel bij God als vadermoeder als bij de menselijke geest als Gods godenkind. Deze geestelijke verhouding is de oorzaak van het bestaan van de gulden snede in Gods schepping.
Volgens de verhouding van de gulden snede is:
- de verhouding tussen de menselijke geest en de heilige geest dezelfde als de verhouding tussen de heilige geest en de algeest; of:
- de verhouding tussen het kleine deel (b) en het grote deel (a) is dezelfde als de verhouding tussen het grote deel (a) en hun geheel (a + b);
- deze zin wordt algebraïsch weergegeven als de formule: b : a = a : (a + b)
- en meetkundig als de breuk 0,618.
Doordat (a + b) = 1, wordt de algebraïsche vergelijking b : a = a. In woorden: de verhouding tussen de mens en de heilige geest is gelijk aan de heilige geest.
De waarde (a) van de heilige geest is dat die een eenheid vormt met de algeest (a+b). De heilige geest is niets anders dan een uitbeelding van de algeest in een andere, voor de mens herkenbare vorm, maar de heilige geest blijft altijd in een toestand van eenheid met de algeest. De algeest zélf (a + b) spreekt en handelt door de heilige geest (a). De rechterkant van de vergelijking is daardoor gelijk aan a.
In de linker kant van de vergelijking b : a = a heeft de menselijke geest als algeestvonk een betrekkelijke zelfstandigheid (b) en staat daardoor hier in een bepaalde verhouding tot de heilige geest (a); maar toch is dit tegelijkertijd ook gelijk aan de rechter kant, waarin de menselijke geest door de naadloze overgang óók een onwrikbare eenheid met de algeest vormt, waarvan het voorbeeld echter als eerste in de vorm van de heilige geest (a) aan de mens is verschenen.
Aan de linkerkant van de vergelijking staat de toestand die de betrekkelijke verdeeldheid en zelfstandigheid beschrijft, aan de rechterkant die van de tegelijkertijd bestaande volstrekte eenheid. Aan de ene kant staat de toestand van zelfverwerkelijking, waarin de menselijke geest zich nog moet ontwikkelen met de heilige geest als voorbeeld; aan de andere kant staat de toestand die de hereniging vertegenwoordigt, die van het bereiken van de toestand die overeenkomt met die van de heilige geest; maar de menselijke geest, die zichzelf aan het verwerkelijken is, werkt tegelijkertijd ook aan de hereniging.
Deze verhoudingen werden door Jezus verwoord tijdens het laatste avondmaal, waarbij hij woorden sprak die zich tot elkaar verhouden als de gulden snede b : a = a, namelijk:
'… dat zij (b) één zijn (a) zoals wij (a)' (Joh. 17:11 e.v.).
Deze verhouding tussen de leerlingen, Jezus en de Vader (de algeest) werd door Paulus 'het mystieke lichaam van Christus' genoemd (1 Kor. 10:16), de geestelijke gemeenschap met de heilige geest waar de gelovigen deel aan hebben.
Gods schepping
In heel Gods schepping is vanaf het allereerste begin in levensvormen van planten en dieren de gulden snede te herkennen in de verhoudingen van vormen die schoonheid bezitten. Al in het begin van het Paleozoïcum kwamen bijvoorbeeld de eencellige straaldiertjes (Radiolariae) voor met uitwendige kiezelzuurskeletjes, die volgens regelmatige veelvlakken zijn gevormd: het achtvlak (octaëder), twaalfvlak (dodecaëder) en twintigvlak (icosaëder) komen voor. De ruimtelijke vormen van die regelmatige veelvlakken hangen samen met de gulden snede; inwendig zijn er drie gulden rechthoeken in aan te brengen, die zich ruimtelijk verhouden volgens de drie dimensies.
Tijdens het Trias- en Juratijdperk verschenen de zaadplanten met bloemen, die vanaf het begin de kenmerken van de reeks van Fibonacci en daardoor van de gulden snede bezaten. De waterlelie was waarschijnlijk de eerste bloeiende plant; de bloemblaadjes van de bloem zijn volgens de gulden snede over de bloembodem verdeeld. Bij de reusachtige plant Puya raimondii in Peru, een levend fossiel uit het Triastijdperk, zijn de Fibonaccispiralen duidelijk te zien, alle onderdelen van deze bijzondere plant beantwoorden eraan. Tijdens dat tijdperk leefden bijvoorbeeld ook de Ammonieten, weekdieren met een hoorn die een met de gulden snede samenhangende logarithmische spiraal vertoont.
Overal waar in het planten- of dierenrijk sprake is van een schone vorm, is de gulden snede in de verhoudingen herkenbaar; datzelfde geldt bijvoorbeeld voor de spiraalvormige beweging van hoge- en lagedrukgebieden en wervelwinden op aarde en voor veel spiraalvormige sterrenstelsels in het heelal. Ook de vorm van de ontwikkelde, menselijke geestgedaante - die een weergave is van de geestelijke vermogens - is in de ontwikkelde toestand met de schoonheid van de gulden snede in overeenstemming. Daardoor zijn in de schone vorm van het menselijke lichaam de verhouding van de gulden snede in de verhoudingen van de onderdelen van gezicht, handen, romp en ledematen, terug te vinden. Aangezien ook de menselijke geest Gods schepping is, is door de eeuwen heen de gulden snede - onbewust of bewust - tot uiting gekomen in de voortbrengselen van menselijke scheppingsdrang in bouw-, beeldhouw- en schilderkunst.
terug naar boven
|
|
