|
Verklarende woordenlijst Leenwoorden
De behoefte leenwoorden te gebruiken, heeft een aantal oorzaken. Het is een overblijfsel uit de Middeleeuwen, toen Latijn en Grieks de gebruikelijke talen waren om wetenschap te bedrijven. Zij hadden als dode talen het voordeel dat niet één volk zich door het gebruik ervan benadeeld voelde. In de natuurwetenschappen is het gebruik van Latijn of Grieks handig om ontdekte onderwerpen een naam te kunnen geven, als dat onderwerp nog geen naam heeft (bijvoorbeeld 'atoom' (niet deelbaar) of 'ion' (ik wandel)).
Doordat Latijn en Grieks nu bekend staan als wetenschappelijke talen, kunnen Latijnse en Griekse woorden ook worden gebruikt om er een (schijn)wetenschappelijke indruk mee te maken bij de toehoorders. Door de bijzondere klank lijkt het alsof een leenwoord een diepere betekenis heeft dan het natuurlijk alledaags klinkende Nederlands, wat slechts schone schijn is. De Romeinen en Grieken duidden met hun woorden dezelfde dingen aan, die wij nu met onze Nederlandse woorden benoemen. Juist doordat men wordt geboeid door de úiterlijke klank, kan men het gevaar lopen voorbij te gaan aan de diepere betekenis van het Latijnse of Griekse woord.
Uit onderzoek blijkt dat juist hogeropgeleiden een voorkeur hebben voor eenvoudig taalgebruik, omdat dat sneller leest en makkelijker te begrijpen is. Klik hier voor een artikel over het onderzoek naar de voordelen van eenvoudig taalgebruik en hier voor een artikel over de nadelen van slordig taalgebruik.
Verder wordt er veel vertaald uit het Engels, dat door de honderdjarige oorlog met Frankrijk buitengewoon veel van oorsprong Latijnse woorden in de oorspronkelijk Germaanse taal (het Angel-Saksisch) heeft opgenomen; het hedendaagse Engels is in feite een mengtaal, een dubbeltaal. Bij vertalingen worden die Latijnse woorden in de Nederlandse tekst tegenwoordig vrijwel zonder omwegen onvertaald gelaten.
Nog steeds slaan Angel-Saksen het Latijnse woordenboek open als ze een nieuw woord nodig hebben, nog steeds lenen zij van de Romeinen... en Nederlanders lenen die woorden weer van de Angel-Saksen. Bij sommige van die woorden moeten Nederlanders zich in grammatikale bochten wringen om die woorden in de dagelijkse omgangstaal te kunnen gebruiken (zoals 'stress': spanning, 'focus': brandpunt en 'impact': stootkracht).
Een taalkundig verschijnsel dat in het Engels veel voorkomt is metonymie: een beeldspraak, waarbij een bepaald onderwerp wordt aangeduid met behulp van een eraan verwant begrip. Bij voorbeelden daarvan in de woordenlijst zal hiernaar worden verwezen.
Wie leent geeft daarmee aan te menen zelf armlastig te zijn en van andersmans hulp afhankelijk. De woordenrijkdom van het Nederlands doet echter voor geen enkele taal onder. In het Nederlands en het Duits bestaat bovendien een grote vrijheid om geheel nieuwe woorden te vormen, meer dan bij andere talen. Terwijl het invoeren van leenwoorden tot gevolg heeft dat bepaalde Nederlandse woorden niet meer worden gebruikt, zodat het Nederlands verarmt.
Doordat slechts weinigen de betekenis van het leenwoord in het woordenboek opzoeken, bestaat bij velen slechts een vage voorstelling van de betekenis. Dat is de oorzaak van veel onnodige verwarring en onbegrip. Juist op geestelijk gebied, dat over ontastbare onderwerpen gaat, zou dit moeten worden voorkomen en zou de woordkeuze eenvoudig, duidelijk en eenduidig moeten zijn. Daarvoor is kennis van de betekenis van de gebruikte (leen)woorden noodzakelijk.
Een kenmerk van Latijn en Grieks is, dat één woord veel betekenissen kan hebben, waardoor bij vertalingen uit die veelheid van betekenissen een keuze moet worden gemaakt; wat daardoor ook voor het Engels geldt. Daardoor is de betekenis van Latijnse en Griekse woorden vaak onduidelijk. Bij de andere Germaanse talen heeft een woord meestal één of soms twee betekenissen. Daardoor zijn zij veel minder voor tweeërlei uitleg vatbaar, wat de duidelijkheid ten goede komt.
Daarnaast moet in overweging worden gegeven dat Latijn een soldatentaal is; het is de taal van wereldveroveraars; hun staatsvorm was totalitair, de Romeinse maatschappij was zakelijk en keihard. De Romeinen kenden slechts een drietal onbekend gebleven filosofen; de Grieken bijvoorbeeld daarentegen tientallen, die nog steeds gelezen worden omdat zíj wezenlijke inzichten en innerlijke beschaving op aarde brachten.
De bedoeling van geestkunde is het godsdienstige weer tot het alledaagse leven te laten behoren, waar de gewone omgangstaal bij past. Uit de gegeven beschrijving van geestkunde blijkt, dat voor het weergeven van de diepste inzichten geen enkel leenwoord nodig is. Wetenschappelijk onderzoek heeft uitgewezen dat een tekst het beste wordt begrepen, als die in de moedertaal is geschreven. De Nederlandse wiskundige Simon Stevin (1548-1620) voerde Nederlandse woorden in voor alle begrippen in meetkunde en rekenkunde; daarin is het Nederlands uniek in de wereld. Hij deed het tegenovergestelde van lenen en vertaalde leenwoorden in zijn moedertaal.
In overweging moet worden gegeven dat het vormen van woorden de belangrijkste, zelfscheppende werkzaamheid van de geest is en dat geestelijke zelfwerkzaamheid - ook wat taalgebruik betreft - juist het doel is van geestelijke ontwikkeling. Taal is een geestelijke uiting bij uitstek van iedereen en verdient daarom achting en zorgvuldigheid. Wie doordringt tot de kern van zichzelf als geest, voelt zich ook aangetrokken tot taal en tot de bron van de eigen taal. Wie zichzelf is geworden, zal ook de hem of haar eigen taal onvervalst willen spreken en schrijven.
Een woord is een klank of een woordbeeld op papier, dat een diepere betekenis heeft. De betekenis van een woord beschrijft het begrip áchter het woord, de geestelijke achtergrond, waar het woord alleen een uiterlijk 'teken' voor is. Door die begríppen te kennen, kan worden begrepen wat iemand bedoelt met wat hij of zij zegt of schrijft. Om elkaar te kunnen verstaan is het noodzakelijk de betekenis van de woorden te kennen of aan de ander duidelijk te maken wat met bepaalde woorden wordt bedoeld.
De woordenlijst hieronder is bedoeld om de bekendheid met de betekenis van veelgebruikte woorden te vergroten als dat nodig mocht zijn. Naast het onbewuste taalgebruik is er ook een vorm waarbij de betekenis van bepaalde woorden bewúst wordt omzeild door er andere, vagere woorden voor in de plaats te stellen: 'vaagtaal' geheten. De toehoorders worden zo met opzet om de tuin geleid met de bedoeling langs deze omweg zijn zin te kunnen doordrukken - het verbloemende taalgebruik van sommige beleidsmakers. Zie hiervoor de website: www.vaagtaal.nl, of klik op Gevaarlijke vaagtaal om het boekje over dat onderwerp in te zien.
Hieronder volgt de betekenis van enkele leenwoorden die o.a. op geestelijk gebied in zwang zijn geraakt, naast woorden uit het klompenengels dat na de Franse periode van vóór de oorlog nu in Nederland wordt gesproken.
|
| |
affirmeren
afreageren
astraal
aura
balans
channelen
chemie
chemisch
click (to) (klikken)
commotie
concentratie
condoleren
contemplatie
cursus
date
dimensie
dip
ego
egoïsme
emancipatie
emotie
|
energie
enthousiasme
entiteit
essentie
ether
evolutie
fan
feed back
feminisme
flashback
flow
focus
galaxie
idee
identificeren
impact
instinct
individu
individuatie
intelligentie
interesse
|
interview
intuïtie
inzoomen
kick
lesbienne
logos
meditatie
mentaal
mind
monade
monitor
mystiek
mythe
negativiteit
new age
pamperen
persoon
power
privacy
proces
project
|
psyche
reïncarnatie
relatie
relaxen
religie
respect
scenario
seks
sorry
spiritueel
spiritualiteit
spirituologie
spotten
stress
substantie
symbool
trigger
tunnelvisie
visualiseren
zelfidentificatie
zelfrealisatie
|
terug naar de woordenlijst - naar boven
affirmeren
Het Latijnse werkwoord 'affirmare' betekent 'bevestigen'. Door sommigen wordt gesteld dat het langdurig in zichzelf herhalen van bepaalde woorden de betekenis van dat woord zou versterken en de geestesgesteldheid gunstig zou beïnvloeden.
Vroeger werd dit de 'methode van Coué' genoemd, daarna 'autosuggestie' (autogene training Schultz) en nu 'affirmeren'. Door steeds een ander woord te kiezen, wordt door zakelijk ingestelde therapeuten de indruk gewekt dat het om iets nieuws zou gaan; leenwoorden lenen zich daarvoor, doordat men nauwelijks bij de betekenis van leenwoorden stilstaat.
Klik hier voor de verslagen van twee wetenschappelijke onderzoeken naar de waarde van affirmaties.
terug naar de leenwoordenlijst
afreageren
In bepaalde omstandigheden die een overeenkomst vertonen met een onaangename ervaring die de geest heeft onderdrukt, kan een overdracht optreden waarbij de onlustgevoelens, die met die ervaring samenhangen, op iemand anders worden overgedragen. In de literatuur wordt die overdracht 'afreageren' genoemd. Het Latijnse werkwoord dat hiermee samenhangt, ‘agere’ betekent: ‘werken’ en ‘re-agere’: ‘terugwerken’. Het woord ‘afreageren’ betekent daardoor: ‘af-terug-werken’; een nieuwvorm die niet uitmunt door begrijpelijkheid.
Het gaat in feite om het onbewust afwentelen van onlustgevoelens op een overdrachtsdrager in de omgeving.
terug naar de leenwoordenlijst
astraal
Het Latijnse woord 'astralis' betekent 'de sterren betreffend'. Het geestesoog ziet namelijk in de uitstraling van de geest (die uitstraling is de ziel) tintelende vonkjes, die als kleine sterretjes flonkeren.
terug naar de leenwoordenlijst
aura
Het Latijnse woord 'aura' betekent o.a. 'uitstraling', 'windje', 'hemels licht', 'glans'. In geestkunde is beschreven dat door de werkzaamheid van de geestelijke vermogens de geest een krachtruimte om zich heen uitstraalt, de 'uitstraling van de geest', die in geestkunde de 'ziel' wordt genoemd (zie ook de betekenis van 'psyche'). In geestkunde is de aura daarom de ziel.
terug naar de leenwoordenlijst
balans
Het woord 'balans' is afkomstig van het Latijnse 'bi lanx': 'twee schalen'; m.a.w. het duidt de 'weegschaal' als weegwerktuig aan. Dit woord zegt niets over de toestand waarin die twee schalen zich bevinden. De betekenis van het Nederlandse woord 'evenwicht' geeft wel duidelijk aan waar het om gaat: aan beide zijden zijn de gewichten even groot. Toch wordt dit betekenisvolle woord langzaam maar zeker verdrongen door het nietszeggende woord 'balans', doordat het onvertaald wordt gelaten. De Engelsen en Amerikanen met hun voorkeur voor het Latijn hadden beter kunnen kiezen voor 'equilibrium', dat wel 'evenwicht' betekent.
Het gebruik van het woord 'balans' is een voorbeeld van metonymie: een beeldspraak, waarbij een bepaald onderwerp wordt aangeduid met behulp van een eraan verwant begrip.
(Laatst gelezen: "De weegschaal moet weer in balans komen.")
terug naar de leenwoordenlijst
channelen
Een 'channel' is een 'kanaal' en het werkwoord 'to channel' betekent: een kanaal kiezen of een zender kiezen; in het Nederlands wordt het werkwoord 'afstemmen op' gebruikt. Door zich op een geestelijke begeleider af te stemmen ontstaat er overeenstemming tussen twee geesten, waardoor een persoonlijke band wordt gevormd; ingevingen van begeleiders kunnen zo de mens op aarde bereiken.
Het werkwoord 'channelen' verwijst naar de werking van een apparaat zoals een radiotoestel, het werkwoord 'afstemmen op' wijst door de 'overeenstemming' tussen twee personen die daardoor ontstaat op het vormen van een persoonlijke band. Dat is wat er werkelijk plaatsvindt tussen een mens op aarde en zijn of haar geestelijke begeleider in de geestelijke wereld. Door het gebruik van 'channelen' wordt de mens gezien als een machine, geheel in lijn met het mechanistische wereldbeeld van de natuurwetenschappen.
Het gebruik van het woord 'channelen' is een voorbeeld van metonymie: een beeldspraak, waarbij een bepaald onderwerp wordt aangeduid met behulp van een eraan verwant begrip.
terug naar de leenwoordenlijst
chemie
Het woord 'chemie' is afkomstig van het Latijnse 'chemia' en dat weer van het Arabische 'al khimeia', letterlijk: het zwarte land langs de Nijl, m.a.w. Egypte.
De oude Egyptenaren beheersten het balsemen van lijken (met het doel ook de stoffelijke vorm voor de eeuwigheid te bewaren). Bij die behandeling mengden zij verschillende stoffen met elkaar, waarbij wat we nu nog steeds noemen 'chemische' reacties plaatsvonden. Naast hun kennis van het balsemen ontwikkelden zij hieruit hun kennis van de reacties tussen verschillende stoffen: de geboorte van 'scheikunde' als wetenschap.
Naast de betekenis van 'scheikunde' heeft het woord 'chemie' de laatste tijd een nevenbetekenis gekregen, namelijk: 'persoonlijke band', 'relatie'. Dat betekent dat ook hier een gééstelijk gebeuren, de verbinding tussen twee geesten, niet wordt aangeduid met het woord dat die band rechtstreeks aanduidt: 'gevoelsband', maar met een afstandelijke term uit de natuurwetenschappen die duidt op 'chemische reactie', 'chemische verbinding'.
Daarbij moet worden aangetekend dat het woord 'chemie' in het Nederlands 'scheikunde' is; dit woord duidt op dat aanzicht van 'chemie' dat evenveel voorkomt: het scheiden van delen van een molecuul! Niet alleen is hier sprake van de overdracht van een innerlijk gebeuren op een overeenkomend uiterlijk gebeuren, maar ook van onbewust taalgebruik - er is niet een duidelijk beeld van wat het woord 'chemie' inhoudt.
De betekenis van het zelfstandige naamwoord 'chemie' zoals het nu ook wordt gebruikt, is gunstig, die van het bijvoeglijke naamwoord 'chemisch' (eigenlijk 'synthetisch') juist ongunstig.
Het gebruik van het woord 'chemie' is een voorbeeld van metonymie: een beeldspraak, waarbij een bepaald onderwerp wordt aangeduid met behulp van een eraan verwant begrip.
terug naar de leenwoordenlijst
chemisch
Het woord 'chemie' is afkomstig van het Latijnse 'chemia' en dat weer van het Arabische 'al khimeia', letterlijk: het zwarte land langs de Nijl, m.a.w. Egypte.
De kunst van het balsemen van de Egyptenaren is de aanzet geweest van de ontwikkeling van een tak van wetenschap: de chemie of scheikunde. Deze ontwikkeling liep over de 'alchemie' naar de huidige wetenschap, die 'chemie' wordt genoemd. Door de onderzoekingen op dit gebied verricht, is gevonden dat álle stoffen in de schepping op chemische wijze zijn samengesteld uit atomen, moleculen en macromoleculen. Door de chemie is vastgesteld, dat álles in feite 'chemisch' is, de gehele natuur is: chemie.
De chemie ontleedde niet alleen stoffen in hun bestanddelen, maar zij stelde uit die bestanddelen ook nieuwe stoffen samen, zij 'synthetiseerde', 'stelde samen' nieuwe stoffen. Daardoor ontstond het onderscheid tussen 'natuurlijke' stoffen en - zo men wil - onnatuurlijke, 'synthetische' stoffen. Deze synthetische stoffen kwamen in een kwaad daglicht te staan, doordat sommige ervan giftig zijn en er vanuit fabrieken de omgeving mee werd verontreinigd. Gemakshalve wordt er aan voorbijgegaan dat de meest giftige stoffen juist door de natuur worden aangemaakt, er is bijvoorbeeld geen giftiger stof dan botuline (de werkzame stof in Botox).
Het juiste woord 'synthetisch' is wel een tijd met de juiste betekenis gebruikt, maar werd op een zeker tijdstip vervangen door 'chemisch'; opeens was alles dat verdacht was, 'chemisch', meestal gebruikt in de samenstelling: 'het is allemaal chemische troep'.
Hieruit blijkt duidelijk het nadeel van het gebruik van leenwoorden, het kan een ernstige begripsverwarring veroorzaken.
De betekenis van het zelfstandige naamwoord 'chemie' is gunstig, die van het bijvoeglijke naamwoord 'chemisch' juist ongunstig.
terug naar de leenwoordenlijst
click (to) (klikken)
Het woord 'klikken' heeft een nieuwe betekenis gekregen als computerterm sinds de invoering van het grafische gebruikersscherm Macintosh door Apple in 1984 (waarvan toentertijd openlijk werd betwijfeld of dat ooit wel wat zou worden!). Het Engelse 'to click' betekent daarbij het plaatsen van de punt van de aanwijzer (het pijltje) op een daarvoor gevoelige plaats op het scherm (een knop) en vervolgens het indrukken van de kliktoets op de muis. In het Nederlands is dit vertaald met 'klikken'. Door deze handeling wordt de kern van de computer, de chip of processor (CPU, centrale rekeneenheid) in gang gezet. Er vindt daardoor een reactie plaats, er gebeurt wat, de handeling wordt onmiddellijk beantwoord.
Het woord 'klikken' kan ook afkomstig zijn van een nieuwe techniek om onderdelen van een apparaat of gebruiksvoorwerp met elkaar te verbinden. Dit gaat d.m.v. het in elkaar grijpen van een beweegbaar palletje dat in een uitsparing schiet, wat met een klikgeluid gepaard gaat.
Deze uiterlijke, technische term wordt nu gebruikt om een innerlijk, gééstelijk gebeuren weer te geven: het zich onmiddellijk vormen van een persoonlijke gevoelsband, met de woorden: "Het klikte meteen" i.p.v. "Er was meteen een band" of "Er was meteen voeling".
Wat in de buitenwereld op het scherm gebeurt, wordt herkend als iets wat overeenkomt met een innerlijke gebeurtenis: het ontstaan van een persoonlijke band, een gevoel van vriendschappelijkheid, het ervaren van geestverwantschap. Door de onbewuste vereenzelviging met de omgeving wordt echter niet het woord gebruikt dat op die innerlijke gebeurtenis slaat, maar een technische term van de uiterlijke gebeurtenis waarop door de vereenzelviging de overdracht van de innerlijke kan plaatsvinden.
Het gebruik van het woord 'clicken' is een voorbeeld van metonymie: een beeldspraak, waarbij een bepaald onderwerp wordt aangeduid met behulp van een eraan verwant begrip.
terug naar de leenwoordenlijst
commotie
Het woord 'commotie' is afkomstig van het Latijnse 'com-motio', van 'con': 'samen' en 'movere': 'bewegen'. Het betekent: 'mee-bewegen'. Dit woord heeft een zeer algemene betekenis; immers, werkelijk álles kan met elkaar meebewegen. Daardoor is dit woord in feite betekenisloos, want het kan alles betekenen.
Het heeft de betekenisvolle Nederlandse woorden 'opschudding', 'beroering', 'ophef', 'opwinding', 'deining', 'ontsteltenis', 'reuring', 'schrik', 'gedoe' verdrongen.
terug naar de leenwoordenlijst
concentratie
Het woord 'concentratie' is afkomstig van het Latijnse 'concentrare', van 'com': 'samen' en 'centrare': 'in het midden brengen'. Het woord heeft de betekenis: 'in het midden samenbrengen'; wat slaat op 'aandachtig zijn', 'het waarnemingsvermogen op één punt richten' (tegenwoordig ook wel 'focussen' of 'inzoomen' genoemd, zie aldaar).
De meest wezenlijke concentratieoefening voor de mens is de zelfbezinning. Daarbij worden niet alleen het waarnemingsvermogen, maar álle vermogens naar binnen gekeerd en op zichzelf als geest gericht, op de eigen geestelijke werkzaamheid; door die oefening bekrachtigt de geest zichzelf en wordt zo zelfbewust en zelfbeheerst.
terug naar de leenwoordenlijst
condoleren
Het woord 'condoleren' is afkomstig van het Latijnse 'con': 'met' en 'dolor': 'pijn'. Het woord 'condoleren' heeft de betekenis: 'met pijn'. Om wat voor soort pijn het gaat, wordt niet gezegd.
Waar het om gaat, is, dat men zijn 'medeleven betuigt' met een zin als: "Mijn medeleven met het overlijden van ..." Deze zinvolle, persoonlijke mededeling, waar het bij een uitvaartplechtigheid om gaat, wordt niet meer gehoord. Hoe meer woorden er worden gebruikt in het geval van een gemoedsuiting, bijvoorbeeld bij een deelnamebetuiging, hoe persoonlijker en welgemeender dit bij de ander overkomt; maar er klinkt nu alleen nog een nietszeggend woord: 'gecondoleerd'.
Het woord is Latijn en het klinkt dus goed, maar gevoelsmatig is het leeg. Door dit woord te gebruiken, hoeft men geen gevoelens meer te verwoorden, wat in die omstandigheden voor beiden veiliger is. Men kan zich achter een inhoudsloos woord verschuilen en ook daarvoor lenen leenwoorden zich.
terug naar de leenwoordenlijst
contemplatie
Het woord 'contemplatie' is afkomstig van het Latijnse 'contemplatio', van 'com': 'samen' en 'templum': 'gewijde ruimte'. Het woord heeft de betekenis: 'gewijde beschouwing', 'geestelijke overdenking'.
De meest wezenlijke gewijde beschouwing voor de mens is de zelfbezinning. Daarbij worden niet alleen het denkvermogen, maar álle vermogens naar binnen gekeerd en op zichzelf als geest gericht, op de eigen geestelijke werkzaamheid; door die oefening bekrachtigt de geest zichzelf en wordt zo zelfbewust en zelfbeheerst. Deze geestelijke oefening vindt plaats in de eigen binnenwereld, de binnenkamer; dit is de enige ware tempel, de ware 'gewijde ruimte' voor de mens.
terug naar de leenwoordenlijst
cursus
Het Latijnse woord 'cursus' betekent letterlijk: 'loop', 'rit', 'reis'. Het is afkomstig van 'cursare': 'lopen'.
In figuurlijke betekenis wordt het gebruikt voor het Nederlandse woord 'leergang', een woord dat rechtstreeks weergeeft waar het om gaat: een leerzame gang door de leerstof. Dit betekenisvolle woord is echter geheel verdrongen vanwege de geleerde klank van het Latijnse 'cursus'. Een verarming van het Nederlands en een duidelijk voorbeeld dat door de onbewuste vereenzelviging de úiterlijke klank van een woord belangrijker wordt gevonden dan de díepere betekenis.
terug naar de leenwoordenlijst
date
Het Engelse woord 'date' komt van het Latijnse werkwoord 'dare' dat 'geven' betekent. Het daarvan afgeleide zelfstandige naamwoord 'datum' betekent: 'dat, wat gegeven is', 'gegeven'. De meervoudsvorm is 'data': 'gegevens'.
In het Engels is het gebruikelijk geworden een 'afspraak' met het woord 'date', 'datum' aan te duiden. Daardoor wordt niet meer het woord gebruikt dat aangeeft dat twee persónen samen afspreken elkaar te zullen ontmoeten, maar alleen het tijdstip van die ontmoeting in de toekomst wordt genoemd. Ook hier is de overdracht zichtbaar, gevolg van de onbewuste vereenzelviging met dit bestaan, waardoor de aandacht van de persoon op iets onpersoonlijks in de buitenwereld of de toekomst wordt overgebracht.
Ook in het Nederlands wordt het betekenisvolle woord 'afspraak' steeds meer door het betekenisloze 'date' vervangen: een verarming van de taal.
terug naar de leenwoordenlijst
dimensie
Het Latijnse woord 'dimensio' betekent 'afmeting'. Er zijn er drie: lengte, breedte en hoogte, en een vierde, de tijd ('tijd' komt van Gothisch 'timan', 'afmeten'). Het woord wordt nu ook gebruikt om een 'geestelijke wereld' mee aan te duiden. Alle geestelijke werelden zijn echter oneindig, daar zij uit de oneindige algeest zijn voortgekomen. Zij zijn juist zónder afmeting!
De oorspronkelijke betekenis van het woord 'dimensie' is het volstrekte tegendeel van datgene, waarvoor het nu wordt gebruikt, namelijk om er een oneindige geestelijke wereld mee aan te duiden. De drie dimensies lengte, breedte en hoogte vormen een ruimte (een wereld), maar door onwetendheid is het begrip 'dimensie' op die ruimte overgedragen.
(In de theoretische natuurkunde doet de M-theorie van de Amerikaan Ed Witten over 'snaren' en 'branen' opgeld, die 11 dimensies aanneemt. Deze dimensies hebben echter een geheel andere betekenis dan die men er nu in bepaalde kringen buiten de natuurkunde aan geeft. Wel wordt in de theoretische natuurkunde in verband met de M-theorie over 'parallelle universums'(!) gesproken.)
terug naar de leenwoordenlijst
dip
Het Engelse zelfstandige naamwoord 'dip' is afgeleid van het werkwoord 'to dip', dat 'dopen' of 'indopen' betekent. Iemand die zegt: "Ik zit in een dip" zegt in feite dat hij of zij is 'ingedoopt', zich in een 'ingedoopte toestand' bevind. Daarmee wordt bedoeld te zeggen dat die persoon in somberheid of neerslachtigheid is ondergedompeld, daardoor is overweldigd.
Dit is een voorbeeld van verbloemend taalgebruik. Men wil niet ronduit zeggen: "Ik voel me neerslachtig", "Ik ben somber" of "Ik ben angstig"; de gemoedsgesteldheid wordt niet meer benoemd, maar men gebruikt heel andere woorden die een beeld schetsen (een chip in een dipsaus dopen), waaruit de toehoorder dan maar een juiste gevolgtrekking moet maken omtrent de gemoedsgesteldheid.
Het gebruik van het woord 'dip' is een voorbeeld van metonymie: een beeldspraak, waarbij een bepaald onderwerp wordt aangeduid met behulp van een eraan verwant begrip.
terug naar de leenwoordenlijst
ego
Het Latijnse 'ego' betekent 'ik'. Dit is het enige leenwoord, waarnaast het Nederlandse woord 'ik' zich volledig handhaaft. Dit is ook niet verwonderlijk, daar aan het woord 'ego' alles is gehecht, wat maar slecht is in een mens. Door er bovendien een zelfstandig naamwoord van te maken in de vorm van 'het ego', kan er nu op een afstandelijke manier en zo op een veilige wijze over al die onaangename persoonlijkheidseigenschappen worden gesproken. Ze hoeven ook niet meer te worden benoemd.
Doordat er overdracht plaatsvindt, vervaagt het besef, dat ík dat 'ego' zelf bén of zou kunnen zijn. Door deze spreekwijze doe niet ík het, maar is wat ik doe een afstandelijke 'ego-werking' geworden!
Door die overdracht van onaangename eigenschappen wordt 'het ik' tot een spookbeeld, waarmee de geest in de eigen binnenwereld in een kringetje rond blijft draaien. Deze toestand is de zekerste rem op de bewustwording van de zelfstandigheid van zichzelf als geest, het is een vorm van zelfbedrog.
Niet weinigen blijven steken in dit afstandelijke woordgebruik of klampen zich eraan vast door angst - door hun vaag bewuste huiver voor de onbekende werkelijkheid van zichzelf als menselijke geest. Ook hiervoor kunnen leenwoorden worden gebruikt.
terug naar de leenwoordenlijst
egoïsme
Dit is een leenwoord uit het Frans, gevormd uit het Latijnse 'ego'. Door het achtervoegsel '-ïsme' wordt met een zo gevormd woord een bepaalde geestesgesteldheid aangeduid. Door dat achtervoegsel rechtstreeks met het woord 'ego' te verbinden, wordt ook met 'ego' een bepaalde geestesgesteldheid bedoeld. De toch zo betekenisvolle woorden 'ik' en 'ego' hebben door de ongunstige betekenis die met het woord 'egoïsme' is verbonden, geheel ten onrechte zelf óók een ongunstige betekenis gekregen.
In wezen zijn de woorden 'ik' en 'ego' heilige woorden, want de menselijke geest, uit de goddelijke algeest geschapen(!), duidt hiermee zichzelf aan. Ook Jezus en Boeddha duidden zichzelf met het woord 'ik' ('ego') aan.
Het Nederlandse woord 'zelf-zucht' geeft duidelijk aan dat het om een 'ziekelijke zelfgerichtheid' gaat. Dáárnaast kan het woord 'ik' zijn verheven waarde behouden. Het duidelijke woord 'zelfzucht' is echter door het betekenisvervalsende leenwoord 'egoïsme' in onbruik geraakt.
terug naar de leenwoordenlijst
emancipatie
Het woord 'emancipatie' komt van het Latijnse 'emancipatio'; het betekende bij de Romeinen het tijdstip dat de zoon werd bevrijd van het gezag van de vader en daardoor zelfstandigheid verkreeg. De betekenis is in feite: 'verzelfstandiging', bevrijd worden van overheersing.
In het huidige tijdsbestek wordt er gesproken over 'vrouwenemancipatie' en het doel van hen die dit voorstaan, is de verzelfstandiging van de vrouw. Het gevolg van hun streven is echter geen verzelfstandiging van de vrouw en van het vrouwelijke, maar van 'masculinisatie': vrouwen zijn door hun ijveren alleen maar meer mannenzaken gaan doen. Zij hebben daardoor hun eigenheid, het vrouwelijke, juist verloren en zijn alleen maar meer opgegaan in de mannenwereld van industrie, handel, natuurwetenschappen en techniek.
Vrouwen worden steeds meer aan mánnen gelijksoortig, waardoor ook zij aan de algemeen heersende gedachte meewerken dat het mannelijke en de mannenwereld toonaangevend is. Uit onderzoek is bijvoorbeeld gebleken dat de vrouwenstem in de loop de jaren is gedaald en aan die van de man gelijkvormig begint te worden.
Het drijven van de vrouwenemancipatiebeweging heeft tot gevolg gehad dat de opvatting van Simone de Beauvoir is bevestigd: de vrouw is 'le deuxième sexe' ('het tweede geslacht', de titel van haar boek Le Deuxième Sexe, 1949); het mannelijke geeft in de maatschappij de toon aan, het vrouwelijke komt op de tweede plaats.
Van emancipatie van de vrouw is pas sprake als in de maatschappij vrouwenzaken als gezin, opvoeding, onderwijs, kinder-, zieken- en ouderenverzorging, armenzorg, kunst, cultuur en godsdienst een éven belangrijke plaats krijgen als industrie, handel, natuurwetenschappen en techniek. Het tegendeel is echter het geval, waardoor de maatschappij verzakelijkt en verhardt; vrouwenzaken worden als minder belangrijk gezien (dat kost ook alleen maar geld), waardoor de menselijke maat verloren gaat en de zachtheid - en daarmee de beschaving - uit de mensengemeenschap verdwijnt.
Mannen en vrouwen zijn niet aan elkaar gelijk, maar wel volkomen gelijkwaardig; door hun verschillen kunnen zij elkaar heel goed aanvullen en dat geeft hen de gelegenheid zich voor elkaar in te zetten... wat een vreugde is. Het wezenlijke verschil tussen de mannelijke en vrouwelijke geest is de volgorde in het verloop van de geestelijke vermogens; die is in de mannelijke geest waarnemen, denken, voelen en willen; in de vrouwelijke geest waarnemen, voelen, denken en willen. Dáárdoor kunnen zij elkaar aanvullen.
terug naar de leenwoordenlijst
emotie
Het woord 'emotie' komt van het Latijnse 'e-movere', dat 'eruit bewegen' betekent. Het woord zegt dus niets over 'gevoelens'; maar er wordt over het algemeen wel een onbeheerste gemoedsgesteldheid, een gemoedsaandoening mee bedoeld. Echter, álles wat de geest in zichzelf vormt, kan 'eruit bewogen' worden, kan worden uitgedrukt: gedachten, gevoelens, wilsbesluiten.
Het woord 'emotie' is verwisseld met het Latijnse 'affect'. 'Affectus' betekent: gemoedsaandoening. Het Nederlandse woord 'aandoening' zegt nauwkeurig waar het om gaat: de gemoedsgesteldheid wordt 'aangedaan' door alles, waar de geest geen macht over heeft. Toch dreigt dit zo duidelijke woord in onbruik te raken.
Iemand die in een 'aangedane' gemoedstoestand verkeerd, kan 'bewogen', 'ontroerd', 'getroffen', 'geraakt' of 'aangeslagen' zijn, woorden met een duidelijke betekenis, die nu alle door het nietszeggende 'geëmotioneerd' worden vervangen en daardoor in onbruik dreigen te raken.
Het woord 'emotie' wordt ook gebruikt voor aandoeningen die juist níet 'er uit worden bewogen', zoals angst, stil verdriet en minderwaardigheidsgevoelens. Juist doordat zij níet worden geuit, zorgen zij voor persoonlijke moeilijkheden.
terug naar de leenwoordenlijst
energie
Het woord 'energie' komt van het Griekse 'en erges', dat 'in werking', 'werkend' betekent. Het woord is in zwang geraakt i.p.v. het woord 'kracht'.
Een kracht geeft echter niet alleen het vermogen om 'werkzaam' te zijn (komt overeen met 'energie'), maar evengoed om te 'rusten'; door een kracht kan men iets versnellen én vertragen. Het begrip 'kracht' is veelomvattender, het omvat de tegendelen 'beweging' en 'rust', en is daardoor hét begrip om de kerneigenschap van de geest mee aan te duiden: geestkracht, levenskracht.
Doordat het woord 'energie' het woord 'kracht' heeft verdrongen, gaat men voorbij aan de helft van de betekenis van 'kracht', namelijk het even belangrijke vermogen om te rusten. (In de natuurkunde moeten daardoor nu de kunstmatige woordvormen 'kinetische energie' (is: bewegende in werking) en 'potentiële energie' (is: mogelijke in werking) worden toegepast).
terug naar de leenwoordenlijst
enthousiasme
Dit woord komt van het Griekse 'en thousias' en betekent 'in God zijn'. Hoewel dit woord zeer veel wordt gebruikt, kan de vraag worden gesteld wie werkelijk bewust 'in God is'. Als iedereen de betekenis van dit woord kende en beseft dan te zeggen 'ik ben in God', zou het niet meer worden gebruikt. Het heeft ondertussen wel het Nederlandse 'geestdrift', dat nauwkeurig aangeeft om wat voor geestesgesteldheid het gaat en wat iedereen wel waarheidsgetrouw zou kunnen gebruiken, verdrongen.
terug naar de leenwoordenlijst
entiteit
Dit woord komt van het Latijnse 'entitas' en betekent 'wezenlijkheid'. Het hangt samen met Latijn 'ens', het 'ding' en 'esse', 'zijn'. Een 'entiteit' is daardoor een 'zijnde', 'iets, wat is'. Het heeft daardoor zo'n algemene betekenis, dat het een nietszeggend woord is. Het wordt gebruikt om er een wezen in de geestelijke wereld mee aan te duiden. Als dát 'iets is, wat is', dan zou de gevolgtrekking moeten worden gemaakt, dat de mens in de stóffelijke wereld niet 'iets, wat is' zou zijn, dus 'niets'. Daar de mens op aarde dit woord zelf uitspreekt, kan dit niet anders dan een ongerijmdheid zijn. Wat wordt bedoeld is een 'geestelijk persoon' of 'geestelijk wezen'. De mens op aarde is echter evenzeer een 'entiteit', een geestelijk persoon als een mens in de geestelijke wereld. Het enige verschil is het al of niet belichaamd zijn van de geest.
terug naar de leenwoordenlijst
ether
Dit woord komt van het Griekse 'aither', dat o.a. 'hemelstreek', 'adem' betekent. Het geeft aan dat iets te maken heeft met de geestelijke wereld.
terug naar de leenwoordenlijst
essentie
Het Latijnse woord 'essentia' hangt samen met het Latijnse hulpwerkwoord 'esse': 'zijn'.
De 'essentie' is: dat, wat 'is'. Het is het 'wezen' van de zaak. Het 'wezen' is de zelfstandige vorm van de onbepaalde wijs van het Middelnederlandse werkwoord 'wesen' (zijn). Ook het 'wezen' is: dat, wat 'is'.
terug naar de leenwoordenlijst
evolutie
Het woord 'evolutie' komt van het Latijnse 'e-volvere'. Het betekent: uit-rollen, uit-draaien. Het beeld ervan is het uitrollen van een vloerkleed, zodat dit zichtbaar wordt. Het woord 'ontwikkelen' betekent: het verwijderen van de wikkels waaronder iets anders, bijvoorbeeld een beeld, verborgen was. Dat beeld was eerst in een ingewikkelde toestand. Het was als een aanleg onder die wikkels verborgen en moest worden ontwikkeld om het beeld tevoorschijn te brengen.
Het woord 'ontwikkeling' geeft nauwkeurig aan wat er gebeurt bij de ontwikkeling der soorten. Het zijn de menselijke geesten geweest die vanuit de geestelijke wereld eeuwenlang hun eigen geestelijke ontwikkelingstoestand hebben uitgedrukt in de ontwikkeling der levensvormen op aarde. Uiteindelijk is het beeld, dat in aanleg al in eencelligen aanwezig was, maar dat de menselijke geest grotendeels zelf moest ontwikkelen, in de menselijke vorm, het menselijke lichaam op aarde, in ontwikkelde toestand zichtbaar geworden. Gods engelen hebben hiermee aanvankelijk geholpen i.v.m. de toenmalige toestand van onbewustheid van de mens. Daardoor is er nu een tijdperk waarin de menselijke vorm tijdelijk verder is ontwikkeld dan de geestesgesteldheid van de mens; die moet zijn menselijke vorm nu waar gaan maken.
Toeval kan niet de drijvende kracht zijn achter ontwikkeling, want wat toevallig ontstaat, heeft een even grote kans toevallig ook weer te vergaan.
terug naar de leenwoordenlijst
fan
Het Engelse woord 'fan' betekent 'waaier'. Het beeld dat wordt geschetst is o.a. dat van een hooggeplaatst persoon, die door bedienden koelte wordt toegewuifd met waaiers. Overdrachtelijk betekent het dat die hooggeplaatste persoon wordt geëerd, bewonderd, hooggeacht.
Door het gebruik van dit leenwoord wordt nu niet meer gezegd dat iemand een bepaalde persoon 'bewondert' of 'vereert' - datgene, wat de géést doet - maar door de onbewuste vereenzelviging wordt dat overgedragen op een vóórwerp in de buitenwereld, een waaier, waarmee een vereerd persoon eer wordt toegewuifd. In plaats dat een persoon een 'bewonderaar' of 'liefhebber' wordt genoemd, wordt die persoon met het woord 'waaier' ('fan') benoemd.
In het Engels wordt niet gezegd 'een liefhebber van Bach' maar een 'waaier van Bach'. Desondanks heeft het leenwoord 'fan' de zinvolle woorden 'bewonderaar' en 'liefhebber', die aanduiden wat de géést doet, geheel verdrongen.
Het gebruik van het woord 'fan' is een voorbeeld van metonymie: een beeldspraak, waarbij een bepaald onderwerp wordt aangeduid met behulp van een eraan verwant begrip.
Doordat het Engels veel korte woorden kent, is het verleidelijk die te gebruiken (denk aan 'sales' i.p.v. 'uitverkoop' of 'stress' i.p.v. 'spanning'). De keuze voor een bepaald woord wordt dan ingegeven door het gemak van de eenvoud; maar er wordt dan gekozen voor oppervlakkigheid en niet voor de diepere betekenis die in de Nederlandse woorden aanwezig is.
terug naar de leenwoordenlijst
feed back
De term 'feed back' is afkomstig uit de cybernetica (stuurkunde); de Nederlandse uitdrukking voor 'voeding terug' is 'terugkoppeling'. Dit woord slaat op de werking van een orgaan of een apparaat, zoals bijvoorbeeld een termostaat, die door terugkoppeling naar de kachel ervoor zorgt dat de temperatuur in een kamer gelijk blijft. Dit woord uit de techniek wordt nu gebruikt om er het 'antwoord van een persoon' mee aan te duiden; de werkzaamheid van een méns, antwoorden, reageren, wordt aangeduid met de werking van een apparaat. De mens wordt daardoor gezien als een machine, geheel in lijn met het mechanistische wereldbeeld van de natuurwetenschappen.
terug naar de leenwoordenlijst
feminisme
Dit woord komt van het Latijnse 'femina', dat 'vrouw' betekent. Het woord 'femina' hangt samen met 'femur', 'heup', met 'famulare', 'dienen' en met 'familia'.
Is de etymologische samenhang van het woord 'feminisme' wel in overeenstemming met het feministische gedachtengoed? Het tegendeel is het geval, een duidelijk voorbeeld van onbewust taalgebruik.
terug naar de leenwoordenlijst
flashback
Het Engelse woord 'flash' betekent: 'flits'. Een 'flashback' is dus een 'terugflits'. Met dit woord wordt bedoeld: 'herbeleving' van een vroegere gebeurtenis. In dat geval is het de géést die een waarneming doet in het verleden en die daardoor de gebeurtenis herbeleeft.
Het woord 'flashback' hangt samen met de fotografie. De geest is vervangen door een fototoestel met een flitser, die een beeld vastlegt van een gebeurtenis die zich in het duister van het verleden bevindt. Het fototoestel werkt overeenkomend met wat de geest doet; daardoor wordt door onbewuste vereenzelviging met de omgeving de eigen werkzaamheid van de geest op een apparaat overgedragen. Niet meer de werkzaamheid van de géést wordt genoemd, maar die van een apparaat.
Het gebruik van het woord 'flashback' is een voorbeeld van metonymie: een beeldspraak, waarbij een bepaald onderwerp wordt aangeduid met behulp van een eraan verwant begrip.
terug naar de leenwoordenlijst
flow
Het Engelse werkwoord 'to flow' betekent: 'vloeien', 'stromen'. Met het in de psychologie ingevoerde begrip 'flow' (stroom) wordt bedoeld: 'volledig opgaan in bezigheden', 'volledig werkzaam zijn'. Het is een toestand van geestelijke werkzaamheid, waarbij men doelgericht werkzaam is en daar volledig in opgaat, een toestand van werklust. 'Flow' beschrijft een geestestoestand, waarbij de kringloop van het waarnemen, overdenken, doorvoelen en willen evenwichtig, zichzelf versterkend en ongestoord voortstroomt.
Die innerlijke, geestelijke werkzaamheid wordt nu benoemd met een woord dat een verschijnsel aanduidt in de buitenwereld - zoals het stromen van een rivier. Dit duidt erop dat door onbewuste vereenzelviging een innerlijk gebeuren is herkend in een verschijnsel in de buitenwereld dat ermee overeenkomt en daar vervolgens onbewust op is overgedragen. Daardoor wordt nu niet meer het gééstelijke gebeuren benoemd: de geestelijke werkzaamheid in de vorm van werklust, maar de gebeurtenis in de buitenwereld: het stromen van water.
Dit begrip is notabene ingevoerd door een psycholoog, de Amerikaan Csikszentmihalyi.
Het gebruik van het woord 'flow' is een voorbeeld van metonymie: een beeldspraak, waarbij een bepaald onderwerp wordt aangeduid met behulp van een eraan verwant begrip.
terug naar de leenwoordenlijst
focus
Het Latijnse woord 'focus' betekent o.a. 'haard', 'brandpunt'. Het wordt echter gebruikt met de betekenis van 'aandacht'. Aandacht is: het op één punt richten van het waarnemingsvermogen door de geest. Door het gebruik van het woord 'focus' valt de nadruk niet meer op wat de géést doet (aandacht voor iets hebben), maar op het ónderwerp waarop de aandacht wordt gericht, het 'brandpunt'.
Het woord 'focussen' wordt gebruikt als 'het beeld scherpstellen', wat in feite een eigenschap van een fototoestel is. Door het gebruik van 'focus' in plaats van 'aandacht' wordt dat, wat een méns doet, met de werking van een fototoestel aangeduid. De mens wordt daardoor gezien als een machine, geheel in lijn met het mechanistische wereldbeeld van de natuurwetenschappen.
Het woord 'focus' is uit het Engels overgenomen. Het wordt nu als een op zichzelf staand woord gebruikt, maar oorspronkelijk kwam het voor in de uitdrukking: 'to focus one's attention', 'de aandacht op iets richten'. Het wezenlijke verband met de 'aandacht' bestond toen nog wel.
Wat eerder bekend was als de analytische psychologie van Jung, is nu onder de naam 'focussen' als iets nieuws op de therapiemarkt gebracht. Ook daar lenen leenwoorden zich voor.
Het gebruik van het woord 'focus' is een voorbeeld van metonymie: een beeldspraak, waarbij een bepaald onderwerp wordt aangeduid met behulp van een eraan verwant begrip.
terug naar de leenwoordenlijst
galaxie
Het woord 'galaxie' is afkomstig van het Griekse woord 'gala', dat 'melk' betekent. Daarvan is afgeleid het Latijnse 'galaxias', dat 'Melkweg' betekent. In het Engels wordt 'galaxy' gebruikt, naast 'Milky way', Melkweg.
Het woord 'Melkweg' geeft weer wat aan een heldere sterrenhemel als een witte band wordt gezien; dit wordt veroorzaakt doordat in die richting in de schijf van ons sterrenstelsel wordt gekeken, waar zich miljarden sterren bevinden.
Naast ons sterrenstelsel, met de naam Melkweg, bevinden zich miljarden andere sterrenselsels in het heelal. In het Duits heten die 'Sternsysteme' en in het Frans 'systeme stellaire'. In het Engels heten die echter ook 'galaxies'; er wordt geen onderscheid gemaakt. In het Engels moet worden gezegd 'our galaxie' of 'the Milky way galaxie' om te kunnen onderscheiden. Zij zeggen dan in feite: 'the Milky way milky way', 'de Melkweg melkweg'.
Toch komt het met enige regelmaat voor dat het woord 'galaxie' onvertaald wordt overgenomen, terwijl het woord 'sterrenstelsel' toch een nuttige en zeer toepasselijke nieuwvorm is. Het is echter een Latijns woord dat op z'n Engels wordt uitgesproken en zulke woorden oefenen op velen een magische aantrekkingskracht uit.
terug naar de leenwoordenlijst
idee
Het woord 'idee' kan afkomstig zijn van het Griekse woord 'eidos', dat o.a. 'begrip', 'voorstelling' betekent, of van het Griekse 'idea', dat o.a. 'beeld', 'begrip', 'mening' betekent. Het woord wordt meestal gebruikt met de betekenis van 'gedachte', 'denkbeeld'.
terug naar de leenwoordenlijst
identificeren
Het woord 'identificeren' is een samentrekking van het Latijnse 'idem facere', dat letterlijk 'eenzelfde maken' betekent. De betekenis van het woord is dat iemand, die zich met iets 'identificeert', zich schijnbaar voor het gevoel 'tot eenzelfde maakt' als dat onderwerp. Het Nederlandse woord is: zich vereenzelvigen, zich 'een en dezelfde voelen' als het onderwerp van vereenzelviging.
terug naar de leenwoordenlijst
impact
Het Latijnse woord 'impactio' betekent 'stoot' en 'impangere': 'inslaan'. In het Engels is er 'impact' van gemaakt: 'stootkracht', 'inslag'. In het Nederlands wordt het woord 'impact' onjuist gebruikt i.p.v. 'invloed', maar ook i.p.v. 'gevolg' of 'effect'.
terug naar de leenwoordenlijst
instinct
Het woord 'instinct' komt van het Latijnse 'instinctus' en betekent 'aandrift'. Het wordt gebruikt in de betekenis van 'aangeboren gedrag'. Het woord 'instinctief' wordt regelmatig verwisseld met 'intuïtief' (zie 'intuïtie').
terug naar de leenwoordenlijst
individu
Het woord 'individu' komt van het Latijnse 'in-dividuus' en betekent 'on-gedeeld'. Het werkwoord 'dividere' betekent namelijk 'verdelen'. Het woord 'individu' geeft een beschrijving van de kenmerken van een zelfstandigheid in ontkennende zin. Het zegt alleen wat die zelfstandigheid níet is. Dit is weinig zinvol.
Zinvoller is een bevestigende beschrijving, in de vorm van het woord 'persoon'. Dit is ook een leenwoord, maar een overeenkomstig Nederlands woord is er niet. Zie bij 'persoon'.
terug naar de leenwoordenlijst
individuatie
Het woord 'individuatie' hangt samen met het Latijnse 'in-dividuus' en betekent 'on-gedeeld worden'. Het werkwoord 'dividere' betekent namelijk 'verdelen'. Het woord 'individuatie' heeft de bedoeling een beschrijving te geven van de verzelfstandiging van de persoon. Het doet dit echter in ontkennende zin. Het zegt alleen waar die zelfstandigheid níet toe leidt: het niet meer 'gedeeld zijn'. Dit is weinig zinvol.
Zinvoller is een bevestigende beschrijving, in de vorm van het woord 'zelfverwerkelijking'. Dit woord duidt aan dat wordt gestreefd naar de verwerkelijking (het tot een 'werkelijkheid' maken, het 'werkzaam maken') van de mogelijkheden die de persoon in aanleg gegeven zijn.
Jung wilde met het woord 'individuatie' de toestand aanduiden, waarin er geen verdeeldheid meer bestaat tussen 'het bewuste' en 'het onbewuste' in de persoon, doordat die 'het onbewuste' bewust had gemaakt.
terug naar de leenwoordenlijst
intelligentie
Het woord 'intelligentie' is een samentrekking van het Latijnse 'inter ligere', dat 'er tussen lezen' betekent. Het woord 'intelligentie' betekent: tussen de regels door lezen; begrijpen, wat er staat. De betekenis van het woord 'intelligentie' slaat op het denkvermogen als het ontledende verstand en het verbindende redeneren. Dit vermogen kan inderdaad door een test worden gemeten.
Er wordt ook gesproken over 'emotionele intelligentie'. Het 'voelen' wordt hier als bijvoeglijk naamwoord(!) bij 'denken' als zelfstandig naamwoord gebruikt(!). Het voelen zou dus een aanhangsel van het denken zijn. In geestkunde worden voelen en denken als volkomen aan elkaar gelijkwaardige vermogens behandeld.
terug naar de leenwoordenlijst
interesse
Het woord 'interesse' is een samentrekking van het Latijnse 'inter esse', 'ertussen zijn', ergens in betrokken zijn; de nadruk valt daarbij op het onderwerp. Het Nederlandse woord is: belangstelling, ergens belang in stellen, iets belangrijk vinden, er aandacht voor hebben. I.t.t. 'ertussen zijn' geven de woorden 'aandacht' en 'belangstelling' duidelijk aan waar het om gaat, namelijk om de aandacht die van de geest uitgaat. Deze betekenisvolle woorden worden echter door het 'interessant' klinkende woord 'interesse' verdrongen.
terug naar de leenwoordenlijst
interview
Dit Engelse woord is een samentrekking van het Latijnse 'inter visus' en betekent 'er tussen kijken'. Een 'interview' is dus een 'tussenkijkje'. Het Nederlandse woord 'vraaggesprek' geeft nauwkeurig weer wat er wél wordt gedaan: een gesprek dat ontstaat doordat er vragen worden gesteld; maar dat duidelijke woord is vrijwel geheel verdrongen.
terug naar de leenwoordenlijst
intuïtie
Dit woord komt van het Latijnse 'intueri', 'naar binnen turen', 'schouwen'. Het woord 'intueri' geeft de 'ingekeerde waarneming' weer. Het wordt echter gebruikt met de betekenis van 'inval', 'ingeving', 'voorgevoel' (wat in het Latijn overeenkomt met 'inspiratie', 'inblazing'). Het woord 'intuïtief' wordt bovendien regelmatig verwisseld met 'instinctief' (zie 'instinct').
terug naar de leenwoordenlijst
inzoomen
De oorsprong van het Engelse werkwoord 'to zoom' is onbekend; het is waarschijnlijk een klanknabootsend woord, vergelijkbaar met het Nederlandse 'zoemen'. Het wordt in de fotografie gebruikt om aan te geven dat de 'zoomlens' heen en weer wordt bewogen (wat een karakteristiek zoemend geluid maakt) om de afbeelding van het onderwerp te vergroten of te verkleinen.
Het leenwoord 'inzoomen' wordt nu gebruikt in plaats van: de aandacht op iets of iemand vestigen. Door het gebruik van 'zoomen' in plaats van 'de aandacht richten op' wordt dat, wat een méns doet, met een bijkomstigheid van de werking van een fototoestel, namelijk het geluid dat het maakt, aangeduid. De mens wordt daardoor gezien als een machine, geheel in lijn met het mechanistische wereldbeeld van de natuurwetenschappen.
Met andere woorden: 'to zoom' betekent niets anders dan 'zoemen'. Omdat toevallig het vergroten van het beeld in een fototoestel met een zoemend geluid gepaard gaat, wordt nu een gééstelijke werkzaamheid - de aandacht op iets richten - verwoord met 'zoemen', maar op Engelse wijze uitgesproken. Is dit een zinvolle samenhang tussen betekenis en woordbeeld? Is dit een verrijking van de Nederlandse taal?
Het gebruik van het woord 'inzoomen' is een voorbeeld van metonymie: een beeldspraak, waarbij een bepaald onderwerp wordt aangeduid met behulp van een eraan verwant begrip.
terug naar de leenwoordenlijst
kick
Dit Engelse woord betekent 'trap', zowel in de letterlijke als de figuurlijke betekenis volgens de Merriam-Webster Dictionary. In Nederland wordt het woord 'kick' gebruikt in de betekenis van 'opwinding', 'intens genot'. In Merriam-Webster is dat niet terug te vinden.
Het woord 'kick' als 'trap' is een gebeurtenis, die uit de buitenwereld afkomstig is en een persoon raakt. Nu wordt het ook gebruikt in de betekenis van: 'krachtig aangrijpende innerlijke ervaring' (bijvoorbeeld in de zin: De 'shot' heroïne gaf hem een 'kick'). Door de toestand van overdracht die samenhangt met de onbewuste vereenzelviging met dit bestaan, wordt niet meer de innerlijke, geestelijke gebeurtenis genoemd ('hij raakte in opwinding door de heroïne') maar een uiterlijke ('de heroïne gaf hem een kick').
Hier is niet alleen een leenwoord gebruikt, maar er is ook nog een andere, figuurlijke betekenis aan toegevoegd die de oorspronkelijke taal niet kent.
terug naar de leenwoordenlijst
lesbienne
Het woord 'lesbienne' is afkomstig van de naam van een Grieks eilandje: Lesbos. In de 5e eeuw v.Chr. leefde daar een dichtster met de naam Sappho; zij was in haar tijd vermaard om haar gevoelige gedichten. Met enige moeite zou men in haar werk een homofiele geaardheid kunnen herkennen, maar duidelijk is dit niet.
Ondanks deze onzekerheid ontstond in het Victoriaanse Engeland de gewoonte de vrouwelijke homosexualiteit met behulp van de naam 'lesbos' aan te duiden: 'lesbianism' en 'lesbian' kwamen in zwang; voor het zelfstandige naamwoord moest worden uitgeweken naar het Frans: 'lesbienne'.
Het gebruik van het woord 'lesbienne' en van 'lesbisch' is een schoolvoorbeeld van metonymie: een beeldspraak, waarbij een bepaald onderwerp wordt aangeduid met behulp van een eraan verwant begrip, dat er in dit geval wel heel ver van is verwijderd.
Het gevolg hiervan is dat de vrouwelijke homosexueel geen eigen woord heeft om haar geaardheid rechtstreeks mee aan te duiden, zoals de mannelijke homosexueel dat wel heeft. Met het woord 'homosexueel' en de afkorting 'homo' wordt de mannelijke homosexueel bedoeld.
Laten we van de veronderstelling uitgaan dat iets overeenkomstigs in het (schijnheilige) Victoriaanse Engeland met de mannelijke homosexueel was gebeurd. Het volgende was dan mogelijk geweest: Plato heeft in de 4e eeuw v.Chr. een dialoog geschreven met de naam Lysis, waarin hij Sokrates allerlei soorten vriendschappen laat bespreken. Hij laat Sokrates daarin zeggen dat hij graag vrienden heeft. Dit zou door onwetenden kunnen worden uitgelegd als een homofiele voorkeur. Zoals Sappho op Lesbos woonde, woonde Plato in Athene. In overeenstemming met 'lesbiennes' zouden nu alle mannelijke homosexuelen 'atheners' moeten worden genoemd.
(De bewoners van het huidige Lesbos ergeren zich trouwens dood aan de grote belangstelling van lesbiennes voor hun eiland, zij hebben daar geen enkel begrip voor.)
terug naar de leenwoordenlijst
logos
Het Griekse woord 'logos' heeft een reeks belangwekkende betekenissen, onder andere: 1 denken, rede, verstand, overwegen, berekenen, menen, oordelen; 2 gedachte, inzicht, woord; 3 besluiten, uiting, spreken, gesprek. Samengevat betekent 'logos': denken, gedachte, besluit, woord, gesprek. Daarmee is het begrip een weergave van de menselijke, geestelijke werkzaamheid van het denken en willen, en van de in- en uitgekeerde instelling.
Naast de menselijke heeft het woord 'logos' in de Oudheid ook altijd een kosmische, goddelijke betekenis gehad. Het was en is een kernbegrip in het wijsgerig-godsdienstige denken om er de algeest, God mee aan te duiden. Het toekennen van alleen de betekenis 'woord' aan 'logos' in het heden is een betekenisontkrachtende vereenvoudiging. Dat de algeest in zichzelf scheppend werkzaam is door geestelijke werkzaamheid is iets wat begrijpelijk is; dat de algeest zou scheppen door alleen een 'woord' uit te spreken, geeft de grondslag van het al het aanzien van een soort magiër.
terug naar de leenwoordenlijst
meditatie
Van het woord 'meditatie' is de betekenis niet te achterhalen. Ieder kan er daardoor zijn eigen betekenis aan geven. Het woordenboek geeft 'overpeinzing'. In geestkunde wordt dit onderwerp beschreven als 'zelfbezinning'. Het enige onderwerp dat de moeite van 'overpeinzing' of 'bezinning' waard is, is de menselijke geest zelf, daar de menselijke geest een algeestverdichting is, een vonk uit en in de goddelijke algeest.
Het werkwoord 'peinzen' is afkomstig van het Franse 'penser': 'denken'. Er is daardoor niets geheimzinnigs aan meditatie... het is het diepzinnig overdenken van een verheven gedachte. Mediteren is: in diep gepeins verzonken zijn.
terug naar de leenwoordenlijst
mentaal
'Mentaal' komt van het Latijnse woord 'mens', dat 'geest' betekent. Het woord wordt echter gebruikt met de betekenis 'denken' en is dan het tegendeel van 'emotioneel' (zie 'emotie'). Dit is echter een eenzijdige behandeling van het woord. De geest is niet alleen het denken, maar is de bewuste levenskracht die over de vier vermogens beschikt: waarnemen, denken, voelen en willen. Het woord 'mentaal' is verwisseld met 'rationeel', afkomstig van 'ratio', 'denken'.
terug naar de leenwoordenlijst
mind
Het Engelse woord 'mind' hangt etymologisch samen met het Engelse 'to mean' en het Nederlandse 'menen'. De betekenis slaat voornamelijk op het denkvermogen en niet op de geest. De geest is immers de bewuste levenskracht die niet alleen denkt, maar waarneemt, denkt, voelt en wil.
Een mening is een opvatting, denkwijze of gevoelen. Het zelfstandige naamwoord 'the mind' betekent in feite letterlijk alleen: 'de menende', dus 'hij of zij, die een mening heeft'.
Het is etymologisch gezien niet geschikt om er het woord 'geest' mee te vertalen. Aangezien het woord 'ghost' nu alleen de betekenis 'geestverschijning', 'spook' heeft en het Engels een Germaans/Latijnse mengtaal is geworden, moet in het Engels het Latijnse 'spiritus' ('spirit') worden gebruikt om 'geest' te vertalen.
In het oorspronkelijke Engels had 'ghost' nog wel de betekenis van 'geest'. De 'Heilige Geest' heette vroeger nog gewoon 'Holy Ghost'. Aan dit voorbeeld is duidelijk te zien hoe de toevloed van latijnse leenwoorden in het Engels de oorspronkelijke, zinvolle betekenis van germaanse woorden heeft doen verdwijnen.
terug naar de leenwoordenlijst
monade
Het Griekse woord 'monados' betekent 'eenheid'. Er is een oneindig aantal eindige monaden en één oneindige, die de oorzaak is van de eersten. Bedoeld wordt de 'ondeelbare grondeenheid' (Leibniz). Deze oneindige monade wordt in geestkunde met 'algeest' aangeduid, terwijl de eindige monade de 'geest' is. Dit komt in het Hindoeïsme in volgorde overeen met 'Brahman' en 'Atman'.
terug naar de leenwoordenlijst
monitor
Het Latijnse woord 'monitor' betekent o.a: 'waarschuwer', 'raadgever'. Het werd eerst alleen gebruikt als naam voor een beeldscherm dat signalen weergeeft, die afkomstig zijn van een meetinstrument op een andere plaats.
Het wordt tegenwoordig ook gebruik in de vorm van een werkwoord: 'monitoren', met de betekenis van 'bekijken', 'nagaan', 'nauwlettend volgen'.
Door het gebruik van 'monitoren' wordt niet meer een werkwoord gebruikt dat weergeeft wat de menselijke geest doet; maar door de overdracht die met de onbewuste vereenzelviging samenhangt, wordt die gééstelijke werkzaamheid op een instrumént overgedragen met een overeenkomende werking. De geestelijke werkzaamheid verdwijnt uit het spraakgebruik en een woord dat een uiterlijk werktuig aangeeft, komt in de plaats daarvan 'in beeld'.
Het gebruik van het woord 'monitor' is een voorbeeld van metonymie: een beeldspraak, waarbij een bepaald onderwerp wordt aangeduid met behulp van een eraan verwant begrip.
terug naar de leenwoordenlijst
mystiek
Het Griekse werkwoord 'muoo' waar 'mystiek' van is afgeleid, betekent: 'het sluiten van de ogen'. De bedoeling hiervan is tot zichzelf te komen en zich met God te herenigen.
terug naar de leenwoordenlijst
mythe
Het woord 'mythe' komt van het Griekse woord 'mythos' met de betekenis: 'gesproken woord', 'verhaal'. Het woord kreeg in de tijd van de Griekse dichter Homeros (800 v.Chr. - 750 v.Chr.) de betekenis 'ontstaansgeschiedenis'; daarin wordt het ontstaan van volkeren, godsdiensten en culturen beschreven. In onze tijd heeft vooral Jung hier veel aandacht aan besteed; hij beschreef de overeenkomsten van mythes van over de hele wereld (mythologie) aan de hand van het voorkomen van archetypen (oerbeelden) in de beschrijvingen ervan.
Tegenwoordig heeft het woord 'mythe' een ongunstige betekenis gekregen in de vorm van: verzinsel, illusie. Een lot dat meer leenwoorden treft doordat slechts weinigen de moeite nemen een vreemde woordenboek open te slaan om de betekenis van woorden te leren kennen en vreemde woorden gewichtiger klinken dan woorden uit de dagelijkse omgangstaal.
terug naar de leenwoordenlijst
negativiteit
Het woord 'negativiteit' komt van het Latijnse 'negare', dat 'ontkennen' betekent. Dit is een verzamelwoord geworden waarmee ongunstige persoonlijkheidseigenschappen zoals kwaadwilligheid, boosaardigheid en misdadigheid van duistere geesten worden aangeduid.
Dit leenwoord heeft een veelomvattende betekenis, waardoor die betekenis vaag is. Door dit woord te gebruiken worden deze kwade geesten niet meer met de naam benoemd naar wat zij werkelijk zijn. Daardoor verdwijnt het besef dat het werkelijk om kwaadwillende geesten kan gaan in de 'anonieme' mistigheid van de 'negativiteit'... wat hén juist zeer welkom is.
Dit woord is afkomstig uit de elektriciteitsleer en wordt door anderen gebruikt om een wetenschappelijke en daardoor betrouwbare indruk te maken.
terug naar de leenwoordenlijst
new age
New Age wordt meestal vertaald met 'nieuwe tijd', maar de juiste vertaling is: 'nieuw tijdperk'. Dit is de meest nietszeggende uitdrukking om een bepaalde stroming aan te duiden, ooit bedacht: iedere nieuwe dag is immers een 'nieuwe tijd'. Deze betekenisloze aanduiding is de ontwikkeling van de geesteswetenschappen die nu plaatsvindt, zoals numerologie, astrologie, Tarot, Enneagram, anthroposofie en ook geestkunde, volkomen onwaardig. Wat nu gaande is, is de ontwikkeling van geesteswetenschap naast natuurwetenschap. Wat zal blijken, is, dat de moderne theoretische natuurkunde (Einstein, Ed Witten) bezig is de waarde van geesteswetenschap te bewijzen. Einstein: "Ik wil onderzoeken hoe God denkt!"
De aanduiding voor deze stroming is weliswaar 'nieuwe tijd', maar wat men daar tot nu toe voornamelijk heeft gedaan, is juist terugkijken naar wat in 'oude tijden' werd gedacht.
terug naar de leenwoordenlijst
pamperen
Het werkwoord 'pamperen' is een nieuwvorming die is afgeleid van een merknaam voor luiers: 'Pampers'.
De reclameboodschap van de fabrikant is: met deze luiers worden baby's goed verzorgd. Deze reclameboodschap heeft zich zodanig in sommige geesten vastgezet, dat zij de geestelijke aandrang 'iemand goed te willen verzorgen' die uit het gevoel voortkomt, daardoor 'pamperen' zijn gaan noemen. Ook hier wordt een geestelijk gebeuren, namelijk 'liefdevol verzorgen', op een voorwerp uit de buitenwereld overgedragen en vervolgens met de merknaam voor een babyluier aangeduid. Het woord dat het geestelijke gebeuren aanduidt, 'verzorgen', wordt niet meer gebruikt.
Het gebruik van het woord 'pamperen' is een voorbeeld van metonymie: een beeldspraak, waarbij een bepaald onderwerp wordt aangeduid met behulp van een eraan verwant begrip.
terug naar de leenwoordenlijst
persoon
Het woord 'persoon' komt van het Griekse 'per-sonare' en betekent: 'er doorheen klinken'. Het woord geeft aan dat het de menselijke geest is die gebruik maakt van de hersenen, de stembanden in het strottehoofd en de tong om geluiden te maken, en zo door de mond heen naar buiten toe tot klinken komt. Daarom: de 'persoon' is de menselijke geest.
terug naar de leenwoordenlijst
persoonlijkheid
De persoonlijkheid is het geheel van kenmerken van de persoon, de menselijke geest. Deze kenmerken komen in het gedrag tot uitdrukking.
terug naar de leenwoordenlijst
power
Het Engelse woord 'power' komt van het Franse 'pouvoir' en betekent 'kunnen'. Het wordt nu gebruikt in de betekenis 'kracht' of 'energie'.
terug naar de leenwoordenlijst
privacy
Het Engelse woord 'privacy' is afkomstig van het Latijnse werkwoord 'privare', dat 'stelen', 'beroven' betekent. In het Nederlands betekent het 'persoonlijke vrijheid'; het duidt de persoonlijke levensruimte aan, de 'eigenheid' als 'al het eigene' in tegenstelling tot de 'gemeenschappelijkheid', al het gemeenschappelijke.
De betekenisontwikkeling hangt samen met de leefomstandigheden in de oudheid. In die tijd woonden een aantal familie's samen in een gemeenschappelijke ruimte. Daar was geen enkele plaats voor zoiets als een persoonlijke leefruimte. In later tijden toen het familieverband losser werd, kon een persoon zich in een persoonlijke leefruimte, in een 'vertrek' (bijvoorbeeld een kamer) op zichzelf terugtrekken. Die persoonlijke ruimte was aan de gemeenschappelijke ruimte 'onttrokken', dus a.h.w. 'ontstolen', 'ontvreemd'.
terug naar de leenwoordenlijst
proces
Het woord 'proces' is afkomstig van het Latijnse 'processus': 'beweging', 'voortgang', 'verloop'. Het wordt veel gebruikt in samenstelling met andere woorden, zoals 'bewustwordingsproces', 'ontwikkelingsproces' en 'verwerkingsproces'.
Echter, de betekenissen van 'bewustwording', 'ontwikkeling' en 'verwerking' houden van zichzelf al een voortgang of verloop in; zij kunnen als zodanig worden gebruikt, de toevoeging 'proces' is overbodig. Dat dit niet wordt gezien, is een aanwijzing voor het bestaan van onbewust taalgebruik.
terug naar de leenwoordenlijst
project
Het Engelse woord 'project' is afkomstig van het Latijnse werkwoord 'pro-jectare', dat 'ervoor werpen' betekent. Het wordt gebruikt in de betekenis van 'onderneming'.
De betekenisontwikkeling begint bij de fotografie. Daar werden de afbeeldingen van foto's op een dia-glaasje afgedrukt, die vervolgens met een diaprojector op een scherm werden afgebeeld; zij werden 'geprojecteerd', a.h.w. op het scherm 'geworpen', in overeenstemming met de betekenis van 'projectare', 'ervoor werpen'.
Het gebeuren dat in de geest plaatsvindt in de vorm van het vormen van een plan en vervolgens het met de wilskracht in de buitenwereld uitvoeren en verwerkelijken van dat plan (een onderneming), werd aangevoeld en herkend in wat er in het verborgene in een diaprojector met een diaplaatje gebeurt, dat op een scherm in de buitenwereld als beeld verschijnt.
Daardoor wordt nu wat er in de géést gebeurt, het vormen van een plan en het verwerkelijken ervan door iets te ondernemen, niet meer genoemd, maar daarvoor in de plaats wordt een mechanisch gebeuren uit de fotografie gebruikt en wordt een 'onderneming' een 'project' genoemd.
Het gebruik van het woord 'project' is een voorbeeld van metonymie: een beeldspraak, waarbij een bepaald onderwerp wordt aangeduid met behulp van een eraan verwant begrip.
terug naar de leenwoordenlijst
psyche
Het Griekse woord 'psyche' betekent o.a. 'schim', 'ziel', 'bewustzijn', 'verstand', 'gemoed'. Het hiervan afgeleide woord 'psychikos' betekent 'van de ziel', 'natuurlijk', 'ongeestelijk' en is het tegendeel van 'pneumatikos', dat 'geestelijk' betekent. Het Griekse 'pneuma' betekent 'geest'.
Er bestaat een duidelijk onderscheid in betekenis tussen de woorden 'ziel' en 'geest', maar ze worden meestal door elkaar gebruikt. Het vierde concilie van Konstantinopel (869) zegt in stelling 11 dat de mens een 'rationele en intelectuele ziel' heeft. Geestelijke eigenschappen werden aan de ziel toegedicht en dat heeft de al bestaande begripsverwarring volledig gemaakt.
terug naar de leenwoordenlijst
reïncarnatie
Het woord 'reïncarnatie' komt van het Latijnse 're-in-carnis', dat 'weer in vlees' betekent. Dit woord zegt niets over de betekenisvolle omstandigheden, waarin de geest opnieuw in een lichaam indaalt. Het Nederlandse 'wedergeboorte' doet dat wel.
'Wedergeboorte' geeft duidelijk aan dat het om een geboorte gaat. Geboorte beschrijft het gebeuren dat een geest door de uitstraling van de moeder heen in een stoffelijke vorm indaalt, die door man en vrouw aan de indalende geest wordt geschonken. Daardoor wordt door hen drieën steeds opnieuw Gods schepping van de mens herbeleefd. Door de geboorte komt een kind op aarde en aan een kind is eigen, dat het gaat groeien. Die stoffelijke groei is een weergave van de geestelijke ontwikkeling, die de mens op de aarde als geestelijke leerschool kan meemaken.
In het woord 'reïncarnatie' is van deze zinvolle betekenis niets terug te vinden.
terug naar de leenwoordenlijst
relatie
Het woord 'relatie' komt van het Latijnse 're-lattere', dat 'heen en weer gaan' betekent. De betekenis van het woord is, dat in een verstandhouding tussen twee mensen er op een evenwichtige wijze aandacht, begrip, liefde en inzet voor elkaar 'heen en weer moet gaan' om de verstandhouding goed te houden. Noodzakelijk is een 'evenwichtige wederkerigheid'. Het gebruik van het woord 'relatie' heeft het Nederlandse 'verstandhouding' geheel verdrongen.
terug naar de leenwoordenlijst
relaxen
Het uit het Engels geleende werkwoord 'relaxen' komt van het Latijnse 're-laxere'; 'laxere' betekent niets anders dan 'losmaken', van 'laxus': 'los'. Wat het verband is met 'ontspannen' is onbekend.
In het Nederlands is er de samenhangende woordreeks: spanning, inspanning en ontspanning. Door een bepaald voorval kun je onder spanning komen te staan, waardoor je je gaat inspannen om later weer tot ontspanning te kunnen komen. Deze zinvolle woorden zijn vervangen door 'stress' en 'relax', waarbij 'relax' letterlijk 'weer-losmaken' betekent. Een verarming van het Nederlands.
terug naar de leenwoordenlijst
religie
Het Latijnse woord 'religio' kan samenhangen met 're-ligere', dat 'herlezen' betekent en met 're-ligare', dat 'her-verbinden' betekent. In het eerste geval komt religie niet verder dan boekenwijsheid: in kerken wordt voortdurend de Bijbel herlezen. In het tweede geval komt het overeen met 'mystiek' als een innerlijk streven zich met God te herenigen. In geestkunde is de hereniging het gevolg van zelfverwerkelijking en zelfbezinning. Zelfverwerkelijking en hereniging zijn de beide kernpunten van geestkunde.
terug naar de leenwoordenlijst
respect
Het woord 'respect' komt van het Latijnse werkwoord 'respectere': 'terug-kijken', 'omkijken'.
Dit inhoudsloze woord is in de plaats gekomen van het Nederlandse 'eerbied', het bieden of geven van de eer aan degene, die eer toekomt. Dit woord beschrijft een gevoel van hoogachting ten opzichte van een medemens, dat in de geest leeft.
terug naar de leenwoordenlijst
scenario
Het woord 'scenario' is een Italiaans woord, dat afkomstig is van het Griekse 'skènè' en betekent: 'toneel', 'schouwspel'.
Het wordt gebruikt in de betekenis van: 'mogelijkheid', 'mogelijke gebeurtenis', 'geval', 'plan', 'denkbeeld', 'gedachte', 'voorstelling van zaken' (woorden die dan niet worden gebruikt).
Hierdoor wordt datgene, wat in de geest plaatsvindt, bijvoorbeeld 'de gedachte aan een mogelijke gebeurtenis', veruiterlijkt en beschreven als een deel van een toneelstuk, een 'scene' in de buitenwereld. Deze overdracht naar een plaats buiten de geest is een aanwijzing voor het bestaan van de onbewuste vereenzelviging.
terug naar de leenwoordenlijst
seks
Het woord 'seks' komt van het Latijnse 'sexus' en betekent: 'afgesneden deel'. Om er de geslachtsgemeenschap tussen man en vrouw mee aan te duiden een niet voor de hand liggende keuze.
Uit onderzoek blijkt dat iedereen een eigen mening heeft over wat onder seks moet worden verstaan; sommige opvattingen zijn zelfs het tegenovergestelde van elkaar. Hieruit blijkt het nadeel van het gebruik van leenwoorden: het werkt verwarring in de hand. Als iemand het woord 'seks' gebruikt, moet eerst worden gevraagd wat die persoon daaronder verstaat, terwijl het woord 'geslachtsgemeenschap' eenduidig is.
Klik hier voor twee verslagen van wetenschappelijk onderzoek naar de opvattingen over de betekenis van het woord 'seks'.
terug naar de leenwoordenlijst
sorry
Het Engelse woord 'sorry' hangt samen met 'sorrow': 'spijt', 'droefheid' en is afkomstig van het Oudengelse 'sār', sore, in het Nederlands 'zeer', 'pijn'.
Hoe meer woorden er worden gebruikt in het geval van een gemoedsuiting, bijvoorbeeld bij een spijtbetuiging, hoe persoonlijker en welgemeender dit bij de ander overkomt. In plaats van de betekenisvolle Nederlandse uitdrukkingen 'het spijt mij' of 'neem mij niet kwalijk' wordt met 'sorry' niet alleen maar één woord gebruikt, maar het is ook nog eens in een andere taal, waar dat woord samenhangt met 'zeer', pijn'.
Engelsen zijn nog wel geneigd er een zinnetje van de maken: 'I'm sorry', maar in Nederland wordt dat niet gehoord. Het gebruiken van 'sorry' is het gebruiken van een betekenisloze kreet en een verarming van het Nederlands.
Vorige generaties hadden het Franse 'pardon' vóór op de tong liggen, maar dat wordt steeds minder gehoord, het heeft afgedaan. Zo gaat dat met de waan van de dag.
terug naar de leenwoordenlijst
spiritueel
Het woord 'spiritueel' is afkomstig van het Latijnse werkwoord 'spirare', dat o.a. 'ademen', 'bruisen', 'vol leven zijn', 'uitstromen' betekent. Dit komt overeen met de oorspronkelijke betekenis van de woorden 'geest', 'gist' en 'geiser' in Germaanse talen.
terug naar de leenwoordenlijst
spiritualiteit
Het Latijnse woord 'spiritualitas' betekent: 'geestelijkheid', 'geestelijke geaardheid', 'geestelijke gerichtheid'.
terug naar de leenwoordenlijst
spirituologie
Het Latijnse woord 'spiritus' betekent o.a.: 'wind', 'adem', 'leven', 'stem', 'geest', 'gezindheid', 'zelfbewustzijn', 'onstoffelijk wezen'; het woord 'logica': 'redeneerkunde'. Spirituologie is de kennis, waarmee de geest kan worden beschreven. Spirituologie is daarmee het Latijnse woord voor 'geestkunde'.
terug naar de leenwoordenlijst
spotten
Het Engelse werkwoord 'to spot' hangt samen met het zelfstandige naamwoord 'spot' dat 'vlek' betekent. Het werkwoord 'to spot' heeft daardoor de betekenis: iets 'waarnemen', 'de aandacht op iets richten', namelijk op een vlek. In het Engels wordt 'to spot' echter omschreven als: 'to fix in' of 'as if in the beam of a spotlight', m.a.w. 'in het licht van een schijnwerper vangen'.
Wat hier gebeurt is, dat een geestelijke werkzaamheid, met name 'het waarnemen van een voorwerp in de buitenwereld', door de toestand van onbewuste vereenzelviging wordt overgedragen op een gebeurtenis die in de buitenwereld plaatsvindt en ermee overeenkomt, namelijk het richten van een schijnwerper op een voorwerp; daardoor wordt er een 'lichtvlek' op het voorwerp geworpen, die de aandacht trekt.
Niet meer de gééstelijke werkzaamheid wordt benoemd: aandacht schenken, de aandacht richten, waarnemen, maar daarvoor in de plaats wordt een uiterlijke handeling beschreven: het richten van een lichtstraal op een voorwerp waardoor de aandacht daarop wordt gevestigd (zie ook: 'focus' en 'inzoomen').
Als je het Engelse werkwoord 'to spot' letterlijk vertaalt, dan luidt de betekenis: 'vlekken' (niet als meervoudsvorm maar als werkwoord). Dit geeft een uiterste vorm van onbewuste vereenzelviging weer: je eigen geestelijke werkzaamheid, waarnemen, wordt benoemd met een verschijnsel in de buitenwereld, namelijk een vlek, die wordt waargenomen.
Het gebruik van het woord 'spotten' is een voorbeeld van metonymie: een beeldspraak, waarbij een bepaald onderwerp wordt aangeduid met behulp van een eraan verwant begrip.
terug naar de leenwoordenlijst
stress
Het Engelse woord 'stress' komt van het Latijnse werkwoord 'stringere' en betekent 'spannen' en daarmee samenhangend 'spanning'. Er is veel verwarring over de betekenis van het woord 'stress', terwijl toch in het oorspronkelijke werk van de Canadese fysioloog Hans Selye duidelijk te lezen staat: 'stress' is 'spanning' (noodzakelijk voor het leven), 'disstress' is 'gespannenheid' en 'overspanning' (ziekmakend) en 'eustress' is 'ontspanning' (het evenwicht wordt hersteld).
Selye's leuze is: "Stress is the spice of live" (stress kruidt het leven).
Het is altijd aan te raden het oorspronkelijke werk van een schrijver te lezen en het niet te laten bij wat anderen gemeend hebben erover te moeten schrijven!
Van de betekenis van het woord 'stress' zijn veertig omschrijvingen bekend. Hieruit blijkt het nadeel van het gebruik van leenwoorden: het werkt verwarring in de hand, terwijl het woord 'spanning' eenduidig is: het is de toestand dat iemand zich 'gespannen' voelt.
Klik hier voor een artikel over de vaagheid van het woord 'stress'.
terug naar de leenwoordenlijst
substantie
Het Latijnse woord 'substantia' hangt samen met het werkwoord 'substare': 'er onder staan', 'ondersteunen'. Het is datgene, wat de bron of de oorzaak is dat iets anders bestaat. Het 'ondersteunt' dat andere, is er de 'grondslag' van en is er daardoor ook het 'wezen' van.
terug naar de leenwoordenlijst
symbool
Het woord 'symbool' komt van het Griekse werkwoord 'sumballoo' en betekent 'samenvallen'. Er wil mee worden gezegd dat een zichtbaar beeld 'samenvalt' met een onzichtbaar beeld, een gedachte of gevoel, dat een diepere betekenis aan het zichtbare beeld geeft.
Het Nederlandse woord is 'zinnebeeld' (Duits 'Sinnbild') dat nauwkeurig weergeeft waar het om gaat: een beeld met een diepere zin. Dit is letterlijk een 'zinvol' en mooi woord, dat desondanks op de achtergrond is geraakt doordat het betekenisloze woord 'samenvallen', maar dan in het Grieks, er voor in de plaats is gekomen.
terug naar de leenwoordenlijst
trigger
Het Engelse woord 'trigger' betekent 'trekker': een pal aan een vuurwapen dat men met de wijsvinger naar zich toehaalt om een schot te lossen.
Het wordt nu gebruikt i.p.v. het Nederlandse woord 'aanleiding', bijvoorbeeld in de zin: 'Een bepaalde gebeurtenis was de aanleiding iets te gaan doen'. Ook hier wordt weer een geestelijk gebeuren, het nemen en uitvoeren van een besluit, door overdracht overgedragen op een mechanisch gebeuren in de buitenwereld. Het woord dat het geestelijke gebeuren aanduidt, wordt niet genoemd.
Het gebruik van het woord 'triggeren' is een voorbeeld van metonymie: een beeldspraak, waarbij een bepaald onderwerp wordt aangeduid met behulp van een eraan verwant begrip.
terug naar de leenwoordenlijst
tunnelvisie
De betekenis van het woord 'tunnelvisie' is: de ontwikkeling van een bepaalde gedachte waar zo krachtig aan wordt vastgehouden, dat andere feiten die met de zaak verband houden niet meer worden gezien; feiten die de strekking van de gedachte tegenspreken, worden van de hand gewezen. Uitdrukkingen die hiermee overeenkomen zijn: 'met oogkleppen op lopen', de dingen 'door een gekleurde bril zien'.
Wat met het woord 'tunnelvisie' wil worden gezegd is, dat iemand een vooroordeel heeft ontwikkeld en daaraan vasthoudt. Het woord 'vooroordeel' is een weergave van een innerlijke, geestelijke werkzaamheid; het woord 'tunnelvisie' daarentegen duidt een voorwerp aan in de buitenwereld, een tunnel, waar men in kijkt. Niet meer de geestelijke werkzaamheid wordt genoemd: het vormen van een vooroordeel, maar een toestand in de buitenwereld, die min of meer met de toestand van het vooroordeel overeenkomt.
Door de overdracht die met de onbewuste vereenzelviging samenhangt, wordt wat er in de géést gebeurt, het vormen van een gedachte en het zich vasthouden daaraan, niet meer genoemd, maar daarvoor in de plaats wordt een stilstaande toestand in verband met een voorwerp in de buitenwereld genoemd.
terug naar de leenwoordenlijst
visualiseren
Het woord 'visualiseren' komt van het Latijnse woord 'visus': 'het gezicht', 'het zien'. Het heeft de betekenis: 'aanschouwelijk maken', 'verbeelden', 'zich een beeld voor ogen stellen'. Het woord 'visualiseren' is op de therapiemarkt een tijd in de mode geweest, maar wordt nu vervangen door 'focussen'. Door een ander woord te kiezen, wordt de indruk gewekt dat het om iets nieuws zou gaan; ook daarvoor lenen leenwoorden zich.
terug naar de leenwoordenlijst
zelfidentificatie
Het woord 'identificeren' is een samentrekking van het Latijnse 'idem facere', dat letterlijk 'eenzelfde maken' betekent. De betekenis van het woord is dat iemand, die zich met íets 'identificeert', zich schijnbaar voor het gevóel 'tot eenzelfde maakt' als dat onderwerp. Het Nederlandse woord is: zich vereenzelvigen, zich 'een en dezelfde voelen' als het ónderwerp van vereenzelviging, dat iets anders is buiten de persoon.
Het werkwoord 'zich vereenzelvigen' heeft het voorvoegsel 'ver-' dat aanduidt, dat iets van de ene in een andere toestand is 'ver-anderd', is 'overgegaan', 'verder gegaan'. Door 'vereenzelviging' heeft een persoon zich in iets ánders 'ver-loren', heeft zich schijnbaar, voor het eigen gevoel, met dat andere 'ver-enigd'.
Is 'zelfidentificatie' oftewel 'zich vereenzelvigen met zichzelf' daarom iets bestaanbaars of is het iets wat volstrekt denkbeeldig is? Het laatste is het geval, het is een woord zonder inhoud, zonder betekenis, het houdt zelfs een tegenstrijdigheid in: daar door vereenzelviging de persoon zich op iets ánders richt, kan die niet gericht zijn op zichzelf. Wat wordt bedoeld is eenvoudig: zelfbewustwording.
Het voorkomen van het woord 'zelfidentificatie' in het spraakgebruik is een duidelijk voorbeeld van het ontbreken van inzicht in de betekenis van woorden - hét gevaar van het gebruik van leenwoorden.
terug naar de leenwoordenlijst
zelfrealisatie
Het werkwoord 'realiseren' komt van het Franse 'realiser', dat samenhangt met het Latijnse 'res', dat 'ding', 'zaak' betekent. Het werkwoord 'realiseren' betekent daardoor: 'tot een ding maken', 'tot een zaak maken'; en 'zelfrealisatie' dus: jezelf tot een ding maken, jezelf tot een zaak maken. De menselijke geest is echter geen 'ding' en geen 'zaak', de menselijke geest is een levend wezen. Het is onmogelijk een levend wezen tot een ding te maken (dat streven is alleen eigen aan totalitaire regimes).
Het Nederlandse 'zelfverwerkelijking' beschrijft nauwkeurig waar het wél om gaat: jezelf tot een 'werkelijkheid' maken, tot 'iets, wat werkt'. De menselijke geest wordt tot 'iets, wat werkt' door de eigen geestelijke vermogens bewust en beheerst te leren gebruiken: het waarnemen, denken, voelen en willen, ingekeerd en uitgekeerd, en ze om te vormen tot het geweten en de deugden. Dit volkomen toepasselijke woord is echter verdrongen door het onjuiste leenwoord 'zelfrealisatie' (vernederlandst uit het Engels overgenomen).
terug naar de woordenlijst - naar boven - terug naar de leenwoordenlijst
|
|
