Afbeeldingen in o.a. Göbèkli tèpè
1. Eerst religie, toen landbouw?
Door: Bouwe van Straten, Noorderlicht, 20-05-2011
De oudste tempel ter wereld roept vragen op over de oorsprong van de menselijke beschaving.
Afbeeldingen op pilaren in Göbèkli tèpè, een tempel in het Zuidoosten van Turkije, die zo'n 11.600 jaar oud is.Het standaard verhaal is ongeveer het volgende: zo’n 10.000 jaar geleden stapten onze voorouders van jagen en verzamelen in kleine groepjes over op landbouw. Daarmee kwam er langzamerhand een einde aan hun zwervende bestaan. Ze vestigden zich op één plek, waardoor steden ontstonden en later het schrift, kunst en religie.
Maar wat nu als er een tempel wordt gevonden die 11.600 jaar oud is, met twee pilaren die ieder 16 ton wegen? Dan komt het standaard verhaal onder druk te staan. Want dan lijkt het er toch sterk op dat religie al veel eerder is ontstaan. En hoe konden kleine groepjes jagerverzamelaars zo’n indrukwekkend bouwwerk maken?
Klaus Schmidt, de archeoloog die al zeventien jaar bezig is met de opgraving van Göbekli tepe (want zo heet de tempel: ‘nevelheuvel’ of ‘bolbuikheuvel’), heeft wel een verklaring. Hij denkt dat het niet landbouw was die aan de basis lag van de menselijke beschaving, maar dat het religie was, die leidde tot landbouw, steden en beschaving. Een radicale visie, die door veel archeologen niet wordt gedeeld. Die denken dat allerlei volkeren in het huidige Midden-Oosten de bouwstenen vormden van wat later onze beschaving zou worden. Op de ene plek vormde landbouw het fundament, op een andere kunst en religie, en op weer een andere overbevolking of sociale veranderingen.
Het terrein van de tempel van Göbekli tepe was 300x300 m groot en er waren meerdere tempels op gebouwd (20). Ook werden oudere tempels met aarde bedekt en er bovenop weer nieuwere gebouwd (zoals in Peru de Moche deden met hun tempels Huaca de la Luna en Haca del Sol in Trujillo).
2. In de omgeving van Göbekli tepe zijn meerdere zustertempels te vinden met overeenkomende kenmerken. In Karahan tepe staan ook de T-vormige pilaren. Daarop zijn, behalve afbeeldingen van dieren, ook geometrische figuren te zien, zoals de ruitvorm op de afbeelding hiernaast.In Göbekli tepe is men nog dieper gaan graven en daar stuitte men op een gang naar een zuiver vierkante kamer met vlakke wanden, in de rots uitgehouwen, en naar een volkomen ronde kamer, met een kring van schedels in het midden, samenhangend met de voorouderverering.
3. National Geographic berichtte uitgebreid over de opgraving van Göbekli tepe, aan de hand van een interview met Schmidt. Ondanks de jarenlange arbeid is nog steeds minder dan tien procent van het complex opgegraven. Het zal dus nog wel even duren voor op alle vragen een antwoord is gevonden.
Uit de documentaire van National Geographic over Göbekli tepe.
In het midden van de cirkelvormige stenen muur van de tempels staan twee monolieten. Zij stellen twee mensenlichamen voor, maar zonder hoofd. Op de lichamen zijn namelijk duidelijk de armen afgebeeld.
Het ‘zonder hoofd’ zijn hangt samen met het begrafenisgebruik uit die tijd. Men begroef de doden en liet de zachte delen vergaan. Dan groef men hen weer op en verwijderde de schedel. Deze schedel deed vervolgens dienst als ritueel voorwerp bij de voorouderverering: de beide monolieten in de tempels verbeelden de voorvader en de voormoeder. Zij werden dus als gelijkwaardig beschouwd.
Aan het begin van het verschijnsel religie stonden een vader en een moeder.
Dat houdt ook in dat men in het hiernamaals geloofde. Door de schedel van de overleden voorouder weer in de gemeenschap te plaatsen, werden de voorvader en voormoeder uitgenodigd weer bij de gemeenschap te komen. Het was als het ware een ‘wederopstandingssymbool’, want het hoofd had als betekenis: de plaats waar de geest in het lichaam huist en verzinnebeeldde daardoor de geest zelf.
Diezelfde handelwijze i.v.m. de voorouderverering deed zich ook voor bij de indianen in het Andesgebergte.
terug naar het overzicht
terug naar het weblog
^