exemplarisme
Het exemplarisme (van Latijn 'exemplum': voorbeeld) kwam in de christelijke mystiek en filosofie vooral tot bloei in de 13e eeuw. Hoewel de wortels ervan bij Plato en Augustinus liggen, werd het gedachtengoed pas echt grootschalig uitgewerkt door middeleeuwse denkers zoals de geleerde Bonaventura.
De weg van de geest naar God
De kern van deze leer is dat alles in Gods schepping een 'afspiegeling' of 'voorbeeld' is van goddelijke gedachten. Voor Bonaventura is de stoffelijke wereld niet zomaar een verzameling voorwerpen en gebeurtenissen, maar een ladder die naar God leidt (een geestelijke ontwikkelingsweg).
Hij ziet de schepping als een boek, waarin God zijn 'sporen' heeft achtergelaten. In zijn mystieke meesterwerk, de 'Itinerarium Mentis in Deum' (De weg van de geest naar God), verbindt hij het exemplarisme aan de innerlijke ervaring over drie stappen:
- Buiten ons: we kijken naar de stoffelijke wereld als een spiegel (speculum) van Gods wijsheid en macht.
- Binnen ons: we keren naar binnen om 'Gods beeld' (imago Dei) in onze eigen geest te herkennen.
- Boven ons: de geest overstijgt zichzelf om in een mystieke schouw de goddelijke eenheid te ervaren.
Het exemplarisme maakt de mystiek dus heel toegankelijk: elke bloem of ster is een venster naar het goddelijke. Voor de mysticus is 'kennen' hierdoor gelijk aan 'herkennen' van de Bron in het voorbeeld.
Het voorbeeld
Een prachtig en concreet voorbeeld dat Bonaventura gebruikt, is de Serafijn met zes vleugels.
Dit symbool is direct verbonden aan een visioen van de heilige Franciscus van Assisi, maar Bonaventura geeft er in zijn 'Itinerarium Mentis in Deum' een diepe mystieke betekenis aan:
- De zes vleugels als trappen: de zes vleugels van de serafijn staan symbool voor de zes treden van de klim naar God. Van beneden naar boven:
- De onderste twee vleugels staan voor het herkennen van Gods 'voetsporen' in de materiële wereld (zoals de natuur).
- De middelste twee vleugels staan voor het schouwen van God in de menselijke geest, die naar Gods beeld is gemaakt.
- De bovenste twee vleugels staan voor de directe bespiegeling van God zelf.
Liefde
Voor Bonaventura is liefde de 'deur': alleen door de liefde voor Jezus kan de geest de laatste stap zetten en volledig in God opgaan. Volgens Bonaventura is deze klim niet alleen een intellectuele oefening, maar een proces waarbij de 'vurige' liefde van de serafijn (wiens naam 'brandende' betekent, branden van liefde) de geest moet aansteken.
(Bron GoogleAI)
terug naar de woordenlijst
terug naar het weblog
^